راهنمای محلی خوزستان

خانواده «سادات قیری»؛ کاشف نفت جنوب

دیدار با کاشفان اولیه نفت در ایران

سادات قیری خاندانی از سادات شهر شوشتر و اولین کاشفان نفت و قیر در ایران هستند. این خاندان در زمان قاجار چشمه‌های طبیعی نفت را در محلی به نام دره خرسان در شرق شوشتر (قیلارستان یا مسجدسلیمان امروزی) کشف کرده و روشی برای استحصال قیر ابداع نمودند

پیشینه خاندان قیری

این خانواده از خانواده‌های شناخته‌شده شوشتر در استان خوزستان هستند و نسب خود را به امام هفتم شیعیان می‌رسانند. شغل سنتی این خانواده تا پیش از کشف چشمه‌های نفت و قیر، تجارت بین شهرهای مختلف بود. ضمن اینکه از دوره صفویه مالکیت زمینهای قیلارستان (قیرلارستان یا مسجدسلیمان امروزی) و تولیت امامزاده هفت شهیدان در اختیار این خاندان بود. پس از کشف این چشمه‌ها در دوره قاجار شغل آنها به استحصال قیر از دره خرسان و حمل آن به شوشتر برای تجارت و فروش به سایر شهرها و کشورها تغییر یافت.

این خاندان به همین دلیل به خاندان قیری مشهور شد. کشف چشمه‌های طبیعی نفت و استحصال قیر مقدمه‌ای بود بر عقد قرارداد قیری-دارسی در سال ۱۹۰۷ میلادی و حفر چاه نفت شماره یک توسط کمپانی ویلیام ناکس دارسی. در مذاکرات خاندان قیری با مجلس شورا در موضوع قراردادهای نفتی، احتشام‌السلطنه نمایندگی این خانواده را بر عهده داشت. ضمن اینکه اجاره‌دهندگان زمین چاه نفت به ویلیام ناکس دارسی، سید لطف اله ولد مرحوم سید کریم قیری و آقا سید آقایی ولد مرحوم سید محمد قیری ذکر شده‌اند.

مالکیت زمینهای چشمه‌های قیر

سید نعمت الله جزایری مؤلف تذکرۀ شوشتر مالکیت سادات را بر اراضی چشمه‌های نفت و قیر، که آن را قیرلارستان می‌نامد، از دوره صفویه تأیید و تأکید کرده است که: «هفتصد سال این اراضی نسل بعداز نسل متعلق سادات بوده است. چشمۀ قیرلارستان که در آن محل واقع است از قدیم از متعلقات آن سرکار است و در رقم امضای شاه طهماسب ماضی مورخ به سال نهصد و پنجاه و دو که به اسم سیدمحمد تَلغری صدور یافته و در آنجا میرسداهل تصحیح نسب ایشان نموده است، چشمۀ قیرلارستان منجمله موقوفات معدود شده و اینکه الحال مستمر شده که تیولداران همه ساله وجهی از آنجا بازیافت مینمایند از جمله بِدَع حادثه است و در پروانچۀ قدیم به اسم سیدعزالدین و سیدشهاب الدین احمد که الی الآن باقی است مورخ به سال هفتصد و بیست و شش عصارخانه و بساتین و قری و مزارع بسیار تفضیل یافته که الحال اکثر آنها معدوم و به هیچ وجه حقیقت آنها معلوم نیست» پس از اختلافات سادات قیری با شرکت نفت جنوب، روحانیون نجف ازجمله شریعت اصفهانی، شیخ عبدالله مازندرانی، سیدکاظم یزدی، ملامحمدکاظم خراسانی، صدر اصفهانی و تمام علمای خوزستان از متقدمین و متأخرین، به اسناد مالکیت سادات قیری بر اراضی مذکور حکم قطعی داده اند و به صراحت متذکر شده اند: «بر اولیای امور واجب و لازم است ید غاصبین را از سادات کوتاه فرمایند» (کمام، 9180 ،ص4) کارگزاران خوزستان ازجمله فخرالملک و حشمت السلطنه نیز در اسناد و مدارک متعدد بر مالکیت سادات تصدیق کرده اند (کمام، 9180 ،صص 4-5) بر پایۀ اسناد و مدارک فوق مالکیت اراضی و حق انحصاری استخراج قیرهای موجود در اراضی قیلارستان (قیرلارستان) شوشتر تا قبل از انعقاد قرارداد دارسی در اختیار سادات قیری قرار داشته است.

پیشینه کشف چشمه‌های قیر

سادات قیری که خاندانی اهل تجارت بودند، در مسیر تجارت خود بین شوشتر و اصفهان، هنگام عبور از دره خرسان (قیلارستان یا قیرلارستان که همان مسجدسلیمان امروزی است)، به چشمه‌هایی برخوردند که مایع سیاه‌رنگی از آن تراوش می‌کرده است. بعدها درمی‌یابند این ماده همان قیری است که در شاهنامه از آن سخن گفته شده و در زمان‌های دور از آن برای قیراندود کردن آثار تاریخی شوشتر همچون بندقیر و بند قیصر و نیز به‌عنوان جنگ‌افزار استفاده شده است.

روش ابداعی برای استحصال قیر

خاندان سادات قیری برای استفاده از این مایع سیاه رنگی که کشف کرده بودند، ابزاری ساختند و با استفاده از دیگی به ارتفاع ۴ متر و قطر ۲ متر، نفت را چند روز متوالی گرم نموده و غلیظ سازی می‌کردند تا حدی که مواد اضافه آن تبخیر شود و قیر مذاب باقی بماند. سپس با تخلیه این مواد در آب سرد، قیر لایه لایه شده و در آخر برای فروش به شهرها و کشورهای دیگر به شوشتر حمل می‌کردند.

فروش قیر و ورود اروپایی‌ها به منطقه

در حدود سال‌های ۸۶-۱۲۸۵ خورشیدی اولین بار ژاک دو مورگان (باستان شناس فرانسوی) از وجود قیر در اطراف شوشتر در درّه خرسان مطلع شد. قیرهای استحصال شده انگلیسی‌های جویای نفت از جمله کمپانی دارسی را نیز به منطقه کشاند. پس از آن انگلیسی­‌ها با حمایت دولت وقت ایران موفق شدند سادات قیری را راضی به بستن قرارداد با کمپانی دارسی کنند. خانواده سادات قیری علی‌رغم میل باطنی با این قرارداد موافقت نمودند و ابتدا مقرر شد در درّه خرسان، در قیرلارستان شوشتر (محلی که بعداً شهر مسجدسلیمان شکل گرفت) چاه نفت حفر شود و کمپانی­ دارسی سالانه 1000 من نفت و 900 قران احمدشاهی (نقره­) به سادات قیری بپردازند. اما خانواده قیری که از این معامله خشنود نبودند اعتراض کرده و اعلام نمودند آن منطقه سرزمین اجدادی آنهاست. سپس با مداخله دولت مقرر شد که سادات قیری زمین‌هایشان را به انگلیسی­‌ها اجاره بدهند. این تصمیم در نهایت موجب بسته شدن قرارداد قیری-دارسی شد.

اختلافات با شرکت نفت جنوب

قرارداد دارسی و کمپانی نفت جنوب با بختیاری ها منجر به نادیده گرفتن حق مالکیت سادات قیری شوشتر بر اراضی قیلارستان (قیرلارستان یا مسجدسلیمان امروزی) گردید. این اراضی در ابتدا به کمپانی نفت جنوب اجاره داده شده بود، اما اهمیت اقتصادی آن سبب گردید تا کمپانی نفت جنوب مدعی مالکیت بر آنها شود و حق تملک سادات قیری را نادیده بگیرد. سادات قیری با انتخاب عبدالحسین دهدشتی به عنوان وکیل خویش موفق شدند مالکیت خود را بر آن زمین ها اثبات و منافع اقتصادی- سیاسی کمپانی نفت جنوب را متزلزل کنند. به پیشنهاد و پیگیری وکیل سادات قیری «مدیریت اداری و حسابرسی نفت» در خوزستان تشکیل و سودجویی های درباریان و افراد متنفذ، از منابع نفت، متوقف و محدود گردید.

منبع:منبع: مصطفی فاتح، مریم اسماعیلی، پنجاه سال نفت ایران، انتشارات پیام، ۱۳۵۸

به نقل از روزنامه دنیای اقتصاد

دیداری با نوستالژی دوست داشتنی

اگر در کوچه پس کوچه های شهر قدم بزنید همیشه سوژه هایی جذاب هست که با دیدن آنها ساعتی کنارشان باشید و از بودن کنار آنها لذت ببرید

با گذر از یکی از همین کوچه ها که در بافت قدیمی شهرستان شوشتر قرار داشت چشم افتاد به مغازه کوچک
مغازه تعمیراتی ضبط و تلویویزن و رادیوهای قدیمی.. که پر بود از تلویویزن...رادیو.گراموفون های قدیمی که بیشتر تو سریالها و فیلم های قدیمی دیده بودم.

از پشت شیشه به مغازه نگاه میکردم که پرویز الهی صاحب مغازه با روی خوش به استقبال آمد و این جمله را به عنوان شروع گفتگو گفت:
.
به تاریخ من خوش آمدید.

از ش درخواست کردم که در مورد کارش و تاریخچه توضیح دهد
.
شروع کرد به توضیح دادن در مورد کار
ابتدای کار یک صفحه گراموفون قدیمی در دستگاه گذاشت وگفتگو را این چنین آغاز کرد.
پنجاه سال دارم کار تعمیراتی انجام میدم و از کارم لذت میبرم.خیلیها به من گفتند که این کار دیگه قدیمی شده و کسی دیگه از این وسایل ندارد ولی من با عشق فراوان مشغول به کار هستم.
خارجی ها که به شوشتر همیشه به دیدن میان با من گفتگو میکنند.خیلی از وسایل که داخل مغازه هستند را هدیه بهم دادند یا با هزینه شخصی خریداری کردم. خانواده های قدیمی هنوز از این وسایل قدیمی دارند و چون کسی دیگه از این نمونه وسایل تعمییر نمیکنه برای تعمیرات پیش من میارن و براش تعمییر میکن برخی اوقات هم برای تزیین خانه های قدیمی و فیلمبرداری سراغ من میان و من هم وسایلی که نیاز دارند براشون فراهم میکنم.

توضیحاتش که تمام شد چند تا از دستگاه های قدیمی پخش را معرفی کرد و آهنگ هایی قدیمی نوستالژی با استفاده از دستگاه گراموفون برایم پخش کرد.در گوشه ای از مغازه هم روزنامه های قدیمی به چشم میخورد که جناب الهی توضیح دادند: گاهی برای آرامش سراغ این روزنامه ها میرم

در پایان گفتگو هم آهنگ قدیمی لب کارون از مرحوم زنده یاد نعمت الله اغاسی با یک دستگاه گراموفون قدیمی پخش کرد.

واقعا لذت بخش هست که بعضی وقتا به گذشته برگردیم و یادی از خاطرات گذشته کنیم.
.
. ** ابوالفضل مهدی پور
۹۷/۵/۳

گزارشی از طبیعت زیبا و بکر روستای مال آقا در جنوب کشور

بهشت خوزستان را از دست ندهید

مجتبی گهستونی

آتش به همان اندازه که می‌سوزاند و نابود می‌کند، حیات‌بخش، روشنی‌بخش و گاهی هم کاشف گمشده‌های میان تاریکی است؛ مثل وقتی که آتش به دل یکی از مناطق باغملک استان خوزستان افتاد و خبرش پخش شد و تازه فهمیدیم منطقه مذکور یکی از روستاهای زیبای گردشگری و معروف به بهشت خوزستان است؛ یعنی روستای مال‌آقا که آب و هوایش همین حال و در دمای 50 درجه خوزستان هم تگری است؛ سرد و دلچسب؛ سرسبز و چشم‌نواز و البته فرصتی غنیمت برای گذران تعطیلات داغ و کسالت‌آور تابستان.

این روزها اخباری که از خوزستان می‌رسد، فقط بوی گرما و خشکی و بی‌آبی و شوری می‌دهد، اما این فقط یک روی سکه است؛ صورت عیانش؛ روی دیگر خوزستان؛ جلگه‌های سرسبز، آبادی‌های کنار رود و میان تالاب و دره‌های مسکونی بهشتی در دل کوهستان ستبر و سربه فلک کشیده زاگرس است، مثل روستای تاریخی مال‌آقا، که در دره‌ای دنج و خوش آب و هوا در لابه‌لای سلسله‌جبال زاگرس، کنار رودخانه‌ای سرد و مواج، آرمیده و طبیعت سرسبز و هوای باطراوت و دل‌انگیزش، در فصول بهار و تابستان، خیلی از شهروندان خوزستانی و استان‌های همجوارش را به سوی خود می‌کشاند.

از مال آقا سخن می‌گوییم؛ زیباترین تفرجگاه شمالی خوزستان؛ طبیعت بکر و خوش آب و هوایی که مردمان دیار داغ خوزستان، هرم جسم گرمادیده‌شان را در خنکای سایه‌سار درختان و آب چشمه‌های گوارای آن از تن بیرون می‌کنند. به مال‌آقا که می‌رسی، گرمای تنت را در خنکای آب جاری از ستیغ کوه می‌سپاری و گونه‌های سرخ آفتاب‌زده‌ات را در تلالو نور خورشید به باد رهگذر امانت می‌دهی. از شادی‌های کودکانه گرداگرد بلوط‌ها حظ می‌کنی و نگاهت را در لابه‌لای سرخی انارها قاب می‌گیری. آبشار زیبای شیوند و چنارهای سر به فلک کشیده و گیاهان محلی روییده در حاشیه رود هم جادویت می‌کند. حرکت با پای پیاده در تنگه تنگ تِهی شما را در نهایت به آبشار زیبا می‌رساند.

طبیعت در دل تاریخ روستای گردشگری مال‌آقا علاوه بر طبیعت بکرش از سابقه تاریخی کهنی برخوردار است و مردمان لر و بختیاری‌اش، به جای مانده از هزاره‌های پیش از تاریخ به منطقه غنا بخشیده است.
کتیبه‌های سنگ‌نوشته به‌جا مانده از دوران مصریان ملقب به بردگپ (سنگ بزرگ) و همین‌طور آثار باقیمانده از خانه‌های ساخته شده در دل کوه، چهره تاریخی این روستا را عیان می‌کند. یک سازه کهن آبیاری هم در کنار روستا هست که در گویش محلی آن را بیاره می‌گویند. این سازه سنتی برای انتقال آب از محل‌هایی که گسستگی در مسیر وجود داشته باشد، ساخته می‌شود. این سازه در فصول بهار و تابستان پوشیده از گیاه پر سیاوش می‌شود و منظره زیبایی به وجود می‌‌آورد.

گور دخمه‌سنگی و آسیاب‌های آبی هم از جمله آثار دوره ساسانیان در این منطقه‌اند و ظرفیت‌های گردشگری دیگری چون امامزاده عبدا... و رباط هم در این خطه جلوه‌گری می‌کند. عبور رودخانه ابوالعباس از این محل، مناظر بدیع و زیبایی را خلق کرده است. طرح گردشگری این منطقه سال 82 تهیه شده است.

برای اقامت در مال‌آقا، محلی‌ها باغات و خانه‌های خود را به گردشگران اجاره می‌دهند.

منطقه گردشگری مال‌آقا در فاصله 15 کیلومتری قلعه تل در دامنه زاگرس واقع است. این روستای و بخشی از روستاهای گردشگری پیرامون آن، در شهرستان باغملک در شمال شرقی خوزستان قرار دارند که از نظر توانمندی برای توسعه و پیشرفت از مناطق منحصر‌به‌فرد در کشور به شمار می‌روند.

اگر قصد سفر از اهواز به مال‌آقا در شهرستان باغملک را دارید، از میدان چهارشیر (شهیدبندر) در اهواز به سمت شرق که بروید تابلوها شما را به جاده ایذه و باغملک هدایت می‌کنند. گردشگرانی که از استان چهارمحال و بختیاری وارد خوزستان می‌شوند ابتدا به شهر دهدز و سپس به ایذه وارد می‌شوند و پس از آن با گذر از شهر قلعه تل می‌توانند وارد مال‌آقا شوند.

علاقه‌مندان دیدار مال‌آقا از شهر باغملک که به سمت مال‌آقا حرکت می‌کنند با پشت سر گذاشتن شهر قلعه تل و طی حدود چهار کیلومتر راه، با دیدن تپه‌ها و کوه‌ها و نسیم خنک کوهستان و جنگل‌های انبوه بلوط، گویی وارد دنیایی متفاوت شده‌اند. کمی جلوتر از مال‌آقا هم روستای تمبی با قدمتی چند هزار ساله و بافتی زیبا در دل کوهستان در مقابل دیدگان گردشگران قد علم می‌کند.

*چاپ شده در روزنامه جام جم
به قلم مجتبی گهستونی

يادداشتي در مورد نامگذاري مسجد سليمان

M.I.S از كجا آمد؟!

علامت اختصاري MIS نشانه مشهوري است كه براي ناميدن شهر مسجد سليمان ـ قديمي‎ترين اقليم نفتي ايران- مورد استفاده قرار مي گرفته و تا به امروز هم كما بيش استفاده مي شود.

در نخستين سال هاي كشف نفت، نام مسجدسليمان، در مكاتبات و نامه ‎نگاري‎ هاي اداري، به صورت مخفف و به اين شكل استفاده مي‎شد. كما اينكه در مكاتبات شركت نفت، حتي واژ‎گاني كوتاه‎تر از اين هم معمولاً مخفف‎سازي مي‎شد كه از جمله آنها مي‎توان به عبارت استفاده از حروف اختصاري AZ براي ناميدن شهر اهواز اشاره كرد.
اما عبارت Masjed Suliman چگونه بهMIS تبديل شده و حرف I در بين دو حرف M (حرف اول مسجد) و S (حرف اول سليمان) به چه منظور به كار رفته است؟
واقعيت اين است كه حرف I در اينجا نقش آوانگاري و حرف وصل كننده را دارد. به عبارتي متصل كننده دو بخش اسم مسجدسليمان است و نه چيز ديگر.

اگر چه شباهت اين عبارت با حروف اختصاري عبارت ديگري به نام "سيستم اطلاعات مديريت"(Management Information System) اين شبهه را به وجود آورده بود كه منظور از عبارت اختصاري MIS، اشاره به اين اصطلاح مديريتي بوده است. در واقع از آنجا كه فعاليت هاي صنعت نفت در آن سال ها در مسجد سليمان متمركز بود، براي ناميدن آن از اين عبارت تخصصي و كاربردي در علم مديريت استفاده شد. حال آن كه چنين تصوري صحيح نيست.

اين تصور تا بدانجا پيش رفت كه در برخي كتاب هاي منتشر شده در مورد نفت و مسجدسليمان نيز بازتاب يافت و پر واضح است كه اين اشتباه، صرفا از تشابه اين دو ناشي شده و در صورت تحقيق بيشتر، قابل پيشگيري بود !
جهت مستند بودن و ارائه مدرك براي عدم هم معنا بودن دو واژه MIS به معناي سيستم اطلاعات مديريت و ديگري مخفف نام مسجدسليمان، به سه سند معتبر و دقيق زير اشاره مي شود :
سند اول: پلاك نصب شده بر شير دهانه چاه F7 كه مدت ها در محل ورودي ساختمان مركزي شركت نفت انگليس (بريتانيك‎ هاوس) در لندن به نمايش عموم گذاشته شده و تصوير آن در صفحه 93 كتاب "رئيس نفت" تأليف علي يعقوبي‎نژاد به چاپ رسيده است. با دقت در اين پلاك در سطح اول آن مشاهده مي‎كنيم كه نام Masjad – I – Sulaiman حك شده است.
به عبارتي اين سند تاييد مي كند كه حرف I حرف اتصال بين دو واژه «مسجد» و «سليمان» است و مخفف‎سازيMIS نيز از اين عبارت گرفته شده است.
سند دوم: نقشه مربوط به خاورميانه در سال 1901 ميلادي است كه در كتاب تاريخ جهاني نفت (جلد اول) نوشته دانيل يرگين ترجمه غلامحسين صالح‎يار (صفحه 267) چاپ گرديده است. در اين نقشه كه به زبان انگليسي نشانه‎گذاري شده است نيز مشاهده مي‎كنيم كه مسجدسليمان با عنوان Masjad – I – Sulaiman قيد گرديده و در اين سند از واژه سيستم اطلاعات مديريت و مشابه آن خبري نيست.
سند سوم: سند سوم قابل ارائه، برگه ‎هاي حقوقي مربوط به ژوئن 1950 ميلادي است كه شركت نفت ايران و انگليس براي كاركنان صادر مي‎نموده و نمونه مذكور را در كتاب "مسجدسليمان نيم قرن چپاول" (صفحه 214) مي‎توانيم ببينيم. در بالاي اين برگ حقوقي نيز عنوان Masjad – I – Sulaiman ذكر گرديده و مشخص مي‎نمايد كه كاربرد حرف I چه بوده است.
البته ذكر اين نكته بي مناسبت نيست كه استعمال حرف I در بين اسامي دو بخشي مختص نام مسجدسليمان نبوده و حتي در جاهاي ديگر نيز به كار رفته است. كما اينكه در همان نقشه پيش گفته از كتاب تاريخ جهاني نفت نيز مي‎بينيم كه واژه «ميدان نفتون» به شكل Maidan – I – Nafton آمده است.
با استناد به اين اسناد و مدارك مطمئناً جاي شك و شبهه‎ اي در خصوص معناي واژه‎ مورد بحث باقي نمي‎ماند كه MIS مخفف نام مسجدسليمان است و هر كاربرد ديگري براي آن در خصوص مسجدسليمان نمي‎تواند صحيح باشد.

فرشيد خداداديان

منابع

علي يعقوبي نژاد، رئيس نفت/ انتشارات يادواره كتاب/ صفحه 93
دانيل يرگين: تاريخ جهاني نفت/جلد يك /ترجمه غلامحسين صالحيار/ انتشارات اطلاعات/ صفحه267
فرشيد خداداديان/ مسجد سليمان، نيم قرن چپاول/ انتشارات آرويج/ ص 214

باغ وحش دزفول

باغ وحش «دز» اولین پارک وحش بخش خصوصی و تنها حیات وحش استان خوزستان سال ۱۳۹۴، با مجوز رسمی سازمان حفاظت محیط زیست توسط بخش خصوصی و با هدف نگهداری اصولی گونه‌های جانوری و آموزش شهروندان در زمینه محیط زیست و حفاظت از آن در شهرستان دزفول احداث شد. این پارک وحش در مساحتی حدود هشت هکتار، بیش از دو هزار گونه از پرندگان و سایر جانوران مانند خرس، شیر، قرقاول، گرگ و روباه، گوزن اروپایی، آهو، ببر، پلنگ و راکون را نگهداری می‌کند

خانه «علامه شیخ جعفر شوشتری» شناسنامه دینی خوزستان است.

مجموعه تاریخی علامه شیخ جعفر شوشتری فرصتی است که بها دادن به آن، ماندگار کردن مجاهدت‌های نسلی عالم و عالم‌پرور در این دیار است.

میراثی که مرور، مطالعه و مرمت آن به منزله بازیافتن شناسنامه و هویت فرهنگی و دینی ما است

علامه شیخ جعفر شوشتری، از علمای گذشته شوشتر و خوزستان است. شیخ عباس قمی درباره مقام علامه شیخ جعفر شوشتر می‌نویسد «جلالت شأنش زیاده از آن است که ذکر شود.» او صاحب کتاب معروف «خصائص الحسینیه» است که برخی پژوهشگران معاصر درباره آن گفته‌اند «کتابی است که بیشتر درون خواننده را تحت تأثیر قرار می‌دهد تا ذهن او را و به‌طور کلی شیوه شیخ سخن گفتن با دلهاست و به همین دلیل، کشش ویژه‌ای در کلام اوست» (سنگری، عاشورا نگاران، ج ۲، ص ۵۲، ۶۸ و ۶۹). همچنین گفته شده بخشی از اطلاعاتی که در کتاب‌های آیت‌الله شیخ جعفر شوشتری موجود است، محصول الهام‌های او هستند.

تورق در مجالس و منابر باقی مانده از شیخ و همین‌طور کتاب خصائص این نکته را برای خواننده به خوبی روشن می‌سازد. مرحوم حاج شیخ جعفر، از بزرگان علما و مشاهیر دانشمندان عصر خود بود. او در سال ۱۲۳۰ شوشتر متولد شد و پس از خواندن مقدمات و ادبیات به نجف اشرف مهاجرت کرد و در این شهر و همچنین در کربلا از محضر علمای آن دوران بهره برد و چند سالی نیز از درس شیخ مرتضی انصاری استفاده کرد.

او بعد از بازگشت به شوشتر مرجع تقلید مردم خوزستان شد. در شوشتر حسینیه‌ای بنا کرد که تاکنون نیز موجود است. در سال ۱۳۰۳ هجری قمری یعنی در ۷۳ سالگی وفات یافت و پیکر او در نجف اشرف به خاک سپرده شد.

هم‌اکنون در شوشتر، مجموعه‌ای شامل خانه، حسینیه و مسجد از علامه شیخ جعفر شوشتری موجود است، مجموعه‌ای بزرگ و کم‌نظیر که مرمت آن از سال ۹۶ آغاز شده است. علی‌محمد چارمحالی، کارشناس حفاظت و مرمت و مسئول اداره میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری شهرستان شوشتر در گفت‌وگو با ایکنای خوزستان درباره مجموعه تاریخی شیخ جعفر شوشتری گفت: این بنا در سال ۱۲۵۵ قمری حدود ۲۰۰ سال پیش توسط حاج شیخ جعفر شوشتری ساخته شد.

این بنا در چهار طبقه طراحی شده و معماری آن از سنگ و آجر است. تزئینات مختلفی در این بنا به کار رفته و زیباترین قسمت آن تزئینات کار شده روی چوب و سنگ در قسمت ورودی خانه است. علاوه بر آن، تزئینات بسیار زیبایی در پیشانی ایوان خانه شیخ جعفر شوشتری داریم که جالب توجه و دیدنی است.

چهارمحالی خانه شیخ جعفر شوشتری یک خانه کاملاً ایرانی از نظر فرم معماری است. بعد از ورودی خانه چندین ساباط قرار دارد، بعد از آن یک حسینیه است که پیش از این مدرسه بود. این خانه شبستان زیبایی دارد. در سطح پایین‌تر شَوادون قرار دارد که محل استراحت خانواده بود. محله میدان شیخ یکی از مجموعه‌های تاریخی شوشتر است که به عنوان مجموعه حاج شیخ جعفر شوشتری می‌شناسیم و شامل مسجد، خانه، چندین ساباط و حسینیه است که در دل میدان شیخ قرار دارد. مسجد کنونی، قبل از زمان حاج شیخ جعفر، خانقاه بود که تبدیل به مسجد شد. به نظر می‌آید علامه در دوران جوانی این بنا را ساخته‌اند. تاریخ وفات حاج شیخ جعفر شوشتری ۱۳۰۳ قمری است که بعد از سفر به عتبات به تهران می‌آید، در مسجد سپه‌سالار تهران نماز می‌خواند و بعد از نماز ملاقاتی با ناصرالدین شاه قاجار دارد و در خصوص رعایت حقوق مردم و رعیت مکاتباتی نیز با او انجام می‌دهد. بعد به خراسان می‌رود و نرسیده به عتبات در کرمانشاه وفات می‌کند.

پیکر او به نجف منتقل می‌شود و در آنجا به خاک سپرده می‌شود. در دوره خود این بنا از مراکز علمی معروف در شوشتر بود که بسیاری از بزرگان استان از جمله آیت‌الله جزایری، نماینده سابق ولی‌فقیه در استان در حسینیه آن درس خوانده است.

تصاویری از دهه ۲۰ و ۳۰ شمسی از این مدرسه برجای مانده که نشان می‌دهد این مجموعه در آن زمان همچنان پابرجا بود. تا زمانی که حاج شیخ محمدکاظم شوشتری، نوه شیخ جعفر زنده بود، مدرسه و حسینیه رونق داشت. هم‌اکنون حسینیه صرفاً برای برگزاری مراسم عزاداری استفاده می‌شود. چهارمحالی از دیگر شخصیت‌های مؤثر این خاندان، شیخ مرتضی دیگر نوه علامه شیخ جعفر (برادر شیخ محمدکاظم و فرزند شیخ محمدعلی) است. شیخ مرتضی در جوانی توسط عمال انگلیس در شوشتر ترور می‌شود.

او علیه سیاست‌های انگلیس در خوزستان و شوشتر جبهه‌گیری می‌کرد لذا تصمیم گرفتند او را از سر راه بردارند. به دنبال آن از طریق پشت‌بام منزل شبانه در حسنیه او را ترور می‌کنند. نیاز است که درباره انگلیس‌ستیزی خانواده شیخ جعفر شوشتری فصل جداگانه‌ای باز شود چرا که این خانواده با سیاست‌های انگلیس در شوشتر مبارزات جدی داشتند. چهارمحالی در بخش دیگری از سخنان خود درباره بازسازی خانه شیخ جعفر شوشتری با بیان اینکه میراث فرهنگی از نظر اعتبارات تهی است، گفت: میراث فرهنگی جزو پایین‌ترین دستگاه‌ها از جهت اعتبارات است. متأسفانه از آنجایی که از نظر اعتبارات بسیار ضعیف هستیم در این زمینه با مشکل مواجهیم. می‌طلبد یک فکر جدی برای این موضوع اندیشیده شود. آثار مذهبی اسلامی و حتی آثار قبل از اسلام فراوانی در شوشتر وجود دارد که جزو بناهای بی‌نظیر در جهان هستند، اما این بناها با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می‌کنند و در حال تخریب هستند. چارمحالی اعتبارات قطره‌چکانی وارد میراث می‌شود. به عنوان کارشناس حفاظت و مرمت آینده بسیار بدی برای اماکن تاریخی و مذهبی شوشتر پیش‌بینی می‌کنم. به دلیل شکستگی لوله‌های شهری این بناهای تاریخی وضعیت ناپایداری دارند و با توجه به اعتبارات کم و اتفاقات خطرآفرین، آینده خوبی در انتظار آنها نیست.

در شهرهایی مثل شوش و شوشتر تمدن بشری رشد کرده است. گوشه به گوشه این شهر آثار مذهبی وجود دارد. علاوه بر آن آثاری از قبل از دوره اسلام در این شهر وجود دارد که حرف‌های زیادی از نظر اجتماعی و فرهنگی برای گفتن دارند. در همین خانه شیخ جعفر شوشتری هشتی ورودی خانه حاکی از فرهنگ مردم این شهر است که آداب اسلامی آنها را در مراودات نشان می‌دهد. چارمحالی کلون‌های مردانه و زنانه‌ای که روی درهای خانه نصب شده است حکایت از فرهنگ اینجا دارد که در معرض نابودی است. از همکارانم در اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تشکر می‌کنم اما اعتبارات موجود برای شهرستان شوشتر ناچیز است. نسبت به این بناها مهربان باشیم. میراث مذهبی و تاریخی را به عنوان تهدید نگاه نکنیم. این‌ها می‌توانند باعث جذب گردشگر شوند و بیانگر فرهنگ خوزستان هستند. علامه شیخ جعفر شوشتری جایگاه بلندی ین مردم شوشتر و استان دارد؛ این جایگاه مرهون وسعت علم، وارستگی، محبت و معرفت عمیق و گسترده او به اهل بیت(ع) و آثار ماندگار او برای قرآن و اهل بیت(ع) است. مجموعه تاریخی علامه شیخ جعفر شوشتری در صورت مرمت و بازسازی کامل می‌تواند جلوه‌ای از این میراث معنوی را در مقابل دید گردشگران داخلی و خارجی به نمایش بگذارد و پایگاهی برای مرور تمدن دیرینه این دیار باشد. میراث علامه شیخ جعفر شوشتری، فرصتی است که بها دادن به آن، بها دادن و ماندگار کردن مجاهدت‌های نسلی عالم و عالم پرور در این دیار است. میراثی که مرور و مطالعه و مرمت آن، به منزله بازیافتن شناسنامه و هویت فرهنگی و دینی ما است.

منبع:خبرگزاری ایکنا

کلیسای مسیحیان اهواز

اگرچه در شهر اهواز سه کلیسا وجود دارد، اما یکی از این اماکن کلیسای مسیحیان کلدانی، آشوری و کاتولیک یا همان کلیسای "مارشمعون" است.

این کلیسا بیش از یکصد سال قدمت دارد که توسط کشیش فیلیپوس در سال ۱۹۶۴ تجدید بنا شد. تا قبل از ۱۹۶۴، این کلیسا، یک بنای کوچک بود که به دلیل مهاجرت مسیحیان کلدانی آشوری به اهواز به‌منظور اشتغال در صنایع نفتی و طرح‌های سدسازی و تبدیل این کلیسا به محلی برای استقرار خلیفه‌گری مستقل باید توسعه می‌یافت تا جوابگوی خانوارهای متعدد کلدانی و آشوری که در محلات مختلف اهواز سکونت داشتند باشد.

عکس‌های قدیمی و برجای مانده از کلیسا گویای آن است که این کلیسا از یک درب کوچک با سردری سنگی برخوردار بود که در سال ۱۹۶۴ و در نتیجه‌ی تجدیدبنا بزرگتر می‌شود تا تردد افراد ساده‌تر شود.

بنای اصلی کلیسا از یک تالار اصلی، صحن مقدس، دو اتاق جانبی و یک بالکن برخوردار است. در محوطه کلیسا همچنین بناهای جانبی برای انجام امور اداری و نیز کتابخانه، سالن اجتماعات و اقامت وجود دارد. کلیسای مسیحیان کلدانی آشوری کاتولیک اهواز در سال ۱۳۹۴ مرمت شد و برخوردار از ویژگی‌های ثبت بنا است.

به بهانه آغاز سال نو میلادی نگاهی خواهیم داشت به تصاویری از این بنای صدساله.

عکس :»سپیده سلمانوندی

بازار سنّتی صفا» در خرمشهر

بازار صفا از بازارهای سنتی و کهن است که همچنان به‌عنوان یکی از دیدنی های خرمشهر از خریداران و گردشگران میزبانی می‌کند. این بازار از زمانیکه این شهر در اوج رونق و شکوفایی بوده تا به امروز تغییرات چندانی را به خود ندیده و به گفته‌ مردم محلی، سبک خود را از گذشته تا به امروز حفظ کرده است. در این بازار قدیمی می‌توان خوراکی‌ها، خواربار و مایحتاج زندگی را با قیمتی مناسب تهیه کرد.

فرید حمودی

مهمان‌های پل سفید

یکی از مناطق دیدنی کلان‌شهر اهواز که دارای قدمتی حدود یک قرن دارد، پل سفید یا معلق اهواز می‌باشد. این پل قدیمی که بر روی رودخانه کارون ساخته شده است، همه ساله با شروع فصل سرما و میزبان پرندگان مهاجر است.

حضور این پرندگان زیبا در کنار پل سفید اهواز و وجود رودخانه کارون و هوای دلپذیر موجب شده است مردم زیادی برای تماشای این پرندگان به پل معلق بیایند.

همه ساله با شروع فصل سرما بیش از یک میلیون پرنده از سراسر دنیا برای زمستان گذرانی به رودخانه‌ها، تالاب‌ها و آبگیرهای خوزستان مهاجرت می‌کنند.

پل معلق یا پل هلالی اهواز یکی دیگر از پلهای زیبای شهر اهواز می‌باشد که توسط یک خانواده مهندس آلمانی در سال 1315 برروی رودخانه زیبای کارون با دوقوس بتنی ۱۲ و ۲۰ متری ساخته شد.
این پل که به پل سفید نیز معروف است ،کمتر از پنجاه سال پس از احداث و افتتاح پل بروکلین ( اولین پل فلزی جهان ) ، در شهر اهواز بنا نهاده شد و امروز نماد و مظهر زیبایی شهر به شمارمی آید.
پل هلالی اولین پل ماشین رو و عابر پیاده بود که اهواز قدیم و جدید را به هم متصل می‌کرد.
در تاریخ ۱۷ خرداد ۱۳۱۳ قراردادی در ۱۲ ماده بین میرزا علی خان منصور وزیر طرق و شوارع ایران و اسکار لیندال نماینده شرکت سوئدی « سونسکا انترپر ناداکتی » پولاکت ( سنتاب ) منعقد گردید و طبق این قرارداد پنج میلیون و هفتصد و هشت ریالی ، مسئولیت احداث پل کارون اهواز ، امتحان زمین و تهیه نقشه‌های اصلی به شرکت مذکور واگذار شد و بانک ملی موظف شد طی 12 فقره چک هزینه قرارداد را تامین نماید .
در اوایل مهر ماه سال 1313 موقعیت خط وسط پل بر روی رود کارون تعیین و تا تیر ماه 1314 هر هفت پایه آن شالوده ریزی شد.
قطعات فلزی پل که در کارخانه مولارک استاد سوئد ساخته شده بودند به هم متصل گردید و در روز 18 مرداد 1314 اولین قطعه پل فلزی اهواز بالا کشیده شد. آزمایش پل ،چهار ساعت و نیم به درازا کشید و سرانجام در ساعت ده و سی دقیقه 30 شهریور سال 1315 با بیش از هفت ماه تاخیر به ناحیه راه آهن جنوب تحویل داده شد و در تاریخ 15 آبان ماه 1315 افتتاح رسمی گردید .

همسایگی مسجد و کلیسا در «آبادان»

يكي از جاذبه‌هاي گردشگري جنوب خوزستان مجاورت مسجد و كليساي آبادان است كه جلوه‌اي بارز از احترام متقابل پيروان اديان الهي را به تصوير كشيده است.
كليساي سورت قاراپت آبادان، سال 1319 ساخته شده است؛ اين كليسا در زمان جنگ تحميلي آسيب ديد، و از سوي ستاد بازسازي مناطق جنگزده مرمت شد و سال 1382به عنوان يكي از آثار ملي ايران به ثبت رسيد.
اين روزها اگرچه به خاطر اندك بودن تعداد مسيحيان در آبادان آييني در اين كليسا برگزار نمي‌شود، اما اين كليسا بزرگترين تالار اجتماعات ارامنه مقيم آبادان محسوب مي‌شده است.
بر اساس اسناد، اين كليسا نخستين كليساي ارامنه آبادان در عصر حاضر محسوب نمي‌شود، بلكه پيش از احداث اين كليسا در آبادان دو كليساي ديگر نيز وجود داشته‌ است.
كليساي كريستوفر در منطقه بريم آبادان كه سال 1928 ميلادي (1306 هجري شمسي) احداث شد و متعلق به مسيحيان پروتستان آبادان بود و ديگر كليساي آبادان كه سال 1951 ميلادي (1329 هجري شمسي) تاسيس شد، كليساي آشوري بوده كه نزديك فلكه الفي جاي داشته و مورد استفاده مسيحيان آشوري آبادان قرار مي‌گرفته، كه امروزه ديگر از آن دو كليساي قديمي اثري بر جاي نمانده است.

کلیسا و مسجد دیوار به دیوار هم یکی از جاذبه‌های گردشگری و میراث فرهنگی جنوب خوزستان است که جلوه‌ای بارز از احترام متقابل پیروان ادیان الهی را به تصویر کشیده است. کلیسای قاراپت مقدس آبادان همجوار با مسجد امام موسی کاظم(ع) معروف به مسجد بهبهانی ها است و آبادان تنها مکانی است که در آن کلیسا و مسجد دیوار به دیوار در همسایگی هم هستند و تصویری از احترام متقابل میان پیروان ادیان مختلف الهی و از زیباترین جلوه های گفت و گوی تمدن ها را به تصویر کشیده است. در واقع آبادان تنها نقطه ای از ایران است که در آن کلیسا و مسجد همسایه هستند.

وقتی با دقت به گوشه و کنار خیابانها و مناطقی مثل زند و بریم آبادان نگاه بیندازید، می توان به وضوح بناهایی را دید که نشان از وحدت اقوام ساکن آن داشته و دارد. ساکنانی که با خوبی و خوشی در کنار یکدیگر زندگی می کنند و آئین های اعتقادی خود را نیز برپا می دارند.
زند نام خیابانی است در آبادان که از قدیم الایام کلیسای سورقارپت (کارپت) در کنار مسجد امام جعفر صادق (س) گذر ایام را به نظاره نشسته است و آن را خیابان ادیان می خوانند. در شهر آبادان به طور مجموع چهار کلیسا توسط گروه اطلاعات و آمار خوزستان شناسایی شده که متاسفانه تاکنون مشخصاتی از کلیسای قلب مسیح در اختیار این گروه پژوهشگر و یا سایران قرار ندارد.
کلیساهای شهر آبادان در مجموع دارای چهار هزار و ۷۱۰ متر مربع مساحت کل و دو هزار و ۵۱۰ متر مربع زیر بنا هستند، این کلیساها که متعلق به مسیحیان آشوری، پروتستان و گریگوری آبادان بودند در گذشته توسط سه کشیش ۴۷، ۶۰ و۶۱ ساله، یک متولی ۴۳ ساله، یک خادم ۵۷ ساله و دو سرایدار ۳۰ و ۶۲ ساله اداره می شدند.

کلیسای سورت قاراپت آبادان، سال ۱۳۱۹ ساخته شده و اگرچه این کلیسا در زمان جنگ تحمیلی آسیب، از سوی ستاد بازسازی مناطق جنگزده مرمت شد و سال ۱۳۸۲به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. این کلیسا اکنون یکی از جاذبه های گردشگری خوزستان و جاهای دیدنی آبادان است که در سفر به این شهر نباید از دست داد. جهت بازدید از کلیسا بایستی از خادمان آن اجازه بخواهید که اغلب با روی خوش پذیرای مهمانان هستند.
این کلیسا اولین کلیسای ارامنه آبادان در عصر حاضر محسوب نمی‌شود، بلکه پیش از احداث این کلیسا در آبادان دو کلیسای دیگر نیز وجود داشته‌اند: کلیسای کریستوفر، در منطقه بریم آبادان که در سال ۱۹۲۸ میلادی (۱۳۰۶ هجری شمسی) احداث شد و متعلق به مسیحیان پروتستان آبادان بوده است و دیگر کلیسای آبادان که در سال ۱۹۵۱ میلادی (۱۳۲۹ هجری شمسی) تاسیس شد، کلیسای آشوری بوده که در نزدیکی فلکه الفی جای داشته و مورد استفاده مسیحیان آشوری آبادان قرار می‌گرفته، که امروزه دیگر از آن دو کلیسای قدیمی اثری بر جای نمانده است.

دیوارهای کلیسا دارای چهار در دو لنگه قهوه ای رنگ چوبی است که بر هر لنگه آن نقش صلیبی برجسته است؛ کلیسا دارای دو گنبد مخروطی شکل آلومینیومی است که یکی بر ساختمان اصلی کلیسا و دیگری در قسمت انتهایی کلیسا جایی که ناقوس واقع شده قرار دارند. در زمان حاضر تنها مادر مسیحی شهر بنام «صوفی کاروازیان» ملقب به خانم مانوکیان (به واسطه نام فامیل همسرش) تنها کلیدار کلیسای این شهر است که به طور سالانه و در روز عید کریسمس، در کلیسا را به روی مردمان شهرش که برای تبریک سال نو به او می آیند، می گشاید.

خانه‌ای با ۵۰۰۰ شی تاریخی در خوزستان

خلیل دحیمی، موزه‌دارِ محلی ساکن شهرستان حمیدیه از توابع استان خوزستان در مدت ۳۸ سال گذشته نزدیک به ۵۰۰۰ ابزار قدیمی و تاریخی از مناطق مختلف این استان جمع آوری کرده و اکنون حدود ۶ سال است که واحدی مسکونی را به مکانی برای دیدن این اشیا اختصاص داده و می‌گوید که این ابزار و وسایل بخش بزرگی از فرهنگ و سنت مردم استان خوزستان را در خود دارد، آثاری که برخی از آن‌ها به هزار سال قبل برمی‌گردد. آثار قدیمی و تاریخی جمع‌آوری شده در این خانه مربوط به زندگی روزمره، کار، کشاورزی، فرش‌های دست‌باف، لباس‌ها و زیورآلات خانم‌ها و نیز شمشیرهای برجامانده از گذشتگان استان خوزستان است.

ار قدیمی و تاریخی جمع‌آوری شده در این خانه مربوط به زندگی روزمره، کار، کشاورزی، فرش‌های دست‌باف، لباس‌ها و زیورآلات خانم‌ها و نیز شمشیرهای برجامانده از گذشتگان استان خوزستان است.

بازار «ماهی فروشان خرمشهر»

بازار ماهی‌فروشان خرمشهر به دلیل عرضه ماهیان تازه از دریا زیبایی و استقبال خاصی به خود گرفته است.

بازار ماهی فروشان خرمشهر در نزدیکی رودخانه کارون مقابل درب خروجی ‏بازار صفا قرار دارد. در کنار این بازار لنج‌ها و قایق‌های صیادی پهلو گرفته که ‏حکایت از تازه بودن ماهی‌های آن دارد. انواع ماهی‌های این بازار کپور، ‏سنگسر، شوریده، شانگ، صبور هستند که مردمان جنوب این منطقه با ‏دست‌پخت خاص خود غذایی خوشمزه از این ماهی‌ها طبخ می‌کنند. ‏

ماهی یکی از غذاهای موردعلاقه مردم خرمشهر است که معمولاً مردم این شهر بعد از خرید ماهی به بازار صفا هم می‌روند و مایحتاج دیگر خود را تهیه می‌کنند.

فرید حمودی/فارس

اولین پمپ بنزین ایران در آبادان با قدمت یک قرن

در حدود یکصد سال پیش نخستین پمپ بنزین در ایران شروع به کار کرد و بنزینی با عنوان پارس عرضه می‌کرد. این پمپ بنرین در شهر آبادان و در سال ۱۳۰۶ توسط یک شرکت انگلیسی بنا شده است و ابتدا برای توزیع و فروش نفت سفید بوده است. بعد از آن و با ورود اتومبیل ها این جایگاه به پمپ بنزین هم تبدیل شد. سپس این محل به موزه نفت تبدیل شده است و در آن نمونه ای از انواع مخازن، نازل ها، تلمبه ها از دوران مختلف و تعدادی عکس قدیمی و مستندات در معرض نمایش است.

در حدود یکصد سال پیش نخستین پمپ بنزین در ایران شروع به کار کرد و بنزینی با عنوان پارس عرضه می‌کرد. این پمپ بنرین در شهر آبادان و در سال 1306 توسط یک شرکت انگلیسی بنا شده است و ابتدا برای توزیع و فروش نفت سفید بوده است. سپس با ورود اتومبیل ها این جایگاه به پمپ بنزین هم تبدیل شد. سپس این محل به موزه نفت تبدیل شده است و در آن نمونه ای از انواع مخازن، نازل ها، تلمبه ها از دوران مختلف و تعدادی عکس قدیمی و مستندات در معرض نمایش است.

ساختمان پالایشگاه آبادان در زمستان سال 1909 میلادی شروع شد، لکن بر اثر اشکالات ناشی از بدی آب و هوا و تأخیر در رسیدن ماشین‌ها و لوازم از انگلستان و بالاخره اشکالات غیر مترقب فنی تکمیل آن تا سال 1912 مقدور نگردید و تا تابستان سال بعد نیز به طور عادی پا به مرحله عمل نگذارد. این نکته قابل توجه است که از زمانی که امتیازنامه دارسی به امضاء رسید تا موقعی که محصولات نفتی تصفیه شده ایران برای فروش در بازارهای دنیا مهیا گردید 12 سال تمام طول کشید.
اما بر اساس تاريخي كه بر تابلوي پمپ بنزين آبادان در تصاوير قديمي از اين جايگاه ديده مي شود، تاريخ ساخت آن 1927 ميلادي (1306 خورشيدي) است. هر چند به احتمال فراوان سابقه اوليه ساخت اين بنا به سال هاي قبل تر از آن نيز مي رسد. چرا كه با گذشت چند سال از تكميل پالايشگاه آبادان، در نزدیکی آن ساختمانی کوچک با عنوان SERVICE STATION BP ساخته شد كه توسعه آن به شكل گيري اين بنا منجر شد.

در اين جايگاه ابتدا سوختگیری با استفاده از حلب هایي كه در شرکت BP توليد شده بود، انجام می گرفت. ولی پس از چند سال با نصب یک پمپ در کنار این بنا عملا این محل به یک پمپ بنزین تبدیل شد. از آن پس تا دهه ‌ها این محل به وعده گاه راننده‌های شرکت نفت انگلیس و ایران بدل شد که برای سوختگیری یا تعمیر خودروهایشان به آن مراجعه می کردند.

در آذر ماه 1330 کتابی تحت عنوان راهنمای ایران توسط انتشارات دائره جغرافیایی ستاد ارتش به چاپ می‌رسد. این کتاب که در برگیرنده اطلاعات، نقشه‌ها و جداول جغرافیایی ایران از وزارتخانه‌ها، ادارات دولتی و بنگاه‌های مختلف می‌باشد، در صفحات 2 تا 4 بخش سوم راهنمای ایران، نقشه قدیمی آبادان را ارائه مي كند. در اين نقشه پمپ بنزين آبادان كاملا مشخص شده است. این نقشه سندی است که فعال بودن پمپ بنزین قدیمی آبادان را در سال 1330 نشان می‌دهد.

بخش های تشکیل دهنده موزه بنزین خانه آبادان

تجهیزات مورد استفاده سوخت رسانی و گرمایشی، انواع دستگاه های پمپ بنزین همراه با تاریخچه استفاده از این دستگاه ها در کشور، خودروهای قدیمی سوخت رسان، پمپ بنزین و خودروهای قدیمی در حال سوخت گیری؛ فضای شعبه های قدیمی نفت، مخازن قدیمی پرچی، مجموعه تانکرهای سوخت رسان و اسناد و مستندات تاریخی مربوط به توزیع فرآورده های نفتی از بخش های تشکیل دهنده موزه بنزین خانه آبادان است.

فرید حمودی/فارس

مادران ایل؛ ستون زندگی عشایری

زنان عشایر که در گویش ایلیاتی، " زینه " خوانده می شوند، نقش بسیار مهم و برجسته ای در صحنه زندگی ایفا می کنند. به گونه ای که به جرات می توان گفت، ستون مهم زندگی سخت و دشوار عشایر کوچ رو، زنان هستند.

با توجه به فرهنگ زندگی عشایری که چنین نقشی را از دیرباز برای زنان تعریف کرده، کار زنان عشایری به شیوه های مختلف در خدمت رشد و توسعه اقتصاد خانواده قرار می گیرد. نقش پایاپای زنان در پرورش و نگهداری گوسفندان، تهیه و تولید محصولات متنوع دامی، مشارکت فعال در کشاورزی، بافتن قالیچه و گلیم و جاجیم وگبه و ساخت صنایع دستی زیبا، در کنار ایفای نقش همسری و مادری، آنان را به تکیه گاه محکم و استواری برای خانواده تبدیل کرده است

محمد محمدعلی پور

زیبایی‌های ساحل خلیج فارس

سواحل خلیج فارس ایران یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری در جنوب کشور به شمار می‌روند، که استان‌های خوزستان، بوشهر و بخشی از استان هرمزگان را در برمی‌گیرند.

خلیج فارس (شاخاب پارس یا دریای پارس)، نام آبراهی پر اهمیت در آسیای غربی و منطقه خاورمیانه است که در امتداد دریای عمان و در میان ایران و شبه‌جزیره عربستان قرار دارد. مساحت خلیج فارس ۲۳۷٬۴۷۳ کیلومتر مربع بوده و طول آن حدود ۹۰۰ کیلومتر و عرض متوسط آن ۲۵۰ کیلومتر است و پس از خلیج مکزیک و خلیج هادسون سومین خلیج بزرگ جهان به شمار می‌آید. خلیج فارس از شرق از طریق تنگه هرمز و دریای عمان به اقیانوس هند و دریای عرب راه دارد و از غرب به دلتای رودخانه اروندرود، که حاصل پیوند دو رودخانهٔ دجله و فرات و پیوستن رود کارون به آن است، ختم می‌شود. نام تاریخی این خلیج، در زبان‌های گوناگون، ترجمه عبارت خلیج فارس یا دریای پارس بوده‌ است. همچنین در تمام سازمان‌های بین‌المللی نام رسمی این خلیج، «خلیج فارس» است. در ایران روز ۱۰ اردیبهشت روز ملی خلیج فارس نام گذاری شده که سالروز اخراج پرتغالی‌ها از تنگه هرمز و خلیج فارس است. شاه عباس صفوی با کمک انگلیسی‌ها در این روز در سال ۱۶۲۱ میلادی توانست هرمز را از چنگ پرتقالی ها درآورد، تا همیشه به خاطر این اقدامش از او به نیکی یاد شود. اما این روز در سال‌های اخیر شرایط دیگری پیدا کرده است. اهمیت تاریخی این روز تحت شعاع تصمیم شورای عالی انقلاب فرهنگی و دولت ایران قرار گرفته است. تصمیمی که ۱۰ اردیبهشت را به روز ملی خلیج فارس بدل کرده است. پس از ملی شدن نفت ایران و خلع ید از شرکت‌های انگلیسی و قطع روابط ایران و انگلیس ابتدا نماینده سیاسی انگلیسی مقیم بحرین از سال ۱۳۲۹ (۱۹۵۰ م.) عبارت ساحل عربی را برای منطقهٔ جغرافیایی بخش جنوبی خلیج فارس که متعلق به عرب‌های تحت‌الحمایه انگلیس بود مرسوم ساخت و سپس به مرور کلمه خلیج عربی را جایگزین آن ساخت و سپس این نام را به کل خلیج فارس تعمیم داد.

امین فائضی

آغاز سال جدید پیروان آئین مندائی در کنار کارون

مراسم تعمید پیروان دین یکتاپرست صابئین مندائی به مناسبت فرارسیدن سال نو مندائی و همزمان با عید پاک (دهواربا) امروز در کنار رودخانه کارون اهواز برگزار شد.

مندائی‌ها پیروان حضرت یحیی (ع) و از بومیان خوزستان هستند که در تفسیر المیزان علامه طباطبایی و تفاسیر دیگر جزو ادیان موحد شمرده شدند.

حرفه و شغل اکثر آن‌ها زرگری، طلاسازی، میناکاری و قایق سازی است

.از آنجایی که همه مناسک آن‌ها وابسته به آب جاری است، آلودگی کارون و کرخه و همچنین خشک شدن آن‌ها بر مناسک آن‌ها تاثیر گذاشته است

. پیروان آیین مندایی دو روز آغاز سال نو خود را «دهوا ربّا» به معنی عید بزرگ می‌نامند.

صابئین قبل از عید بزرگ به نظافت خانه‌های خود می‌پردازند و برخی از آن‌ها دو روز قبل از عید مراسم غسل تعمید را در ساحل شرقی کارون انجام می‌دهند.صابئین مندایی پیروان حضرت یحیی (ع) از پیامبران بزرگ الهی هستند و عقیده دینی آن‌ها برگرفته از عقیده حضرت آدم (ع) است که تا آخرین پیامبر آن‌ها حضرت یحیی (ع) ادامه یافته است.مرسوم است که معتکفان در این زمان کتاب‌های مقدس بخوانند و از گناهان خود طلب بخشش کنند و پس از پایان یافتن اعتکاف آیین 'دهوا ربا' آیین جشن مخصوص خود را آغاز می‌کنند.

قلیه ماهی، غذایی لذیذ از دل دریا

قلیه ماهی یکی از غذاهای لذیذ و به نام استان خوزستان است.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما؛ مرکز خوزستان، خوزستان در جنوب کشور قرار دارد و به دلیل همجواری با دریا، از ماهی زیاد استفاده می‌شود و به دلیل اینکه ماهی از لحاظ غذایی برای بدن بسیار مفید است و از بیماری‌های متعدد و شایع از جمله؛ بیماری‌های قلبی، فشار خون، بیماری‌های مغزی، تجمع پلاکت و نامنظم بودن ضربان قلب جلوگیری می‌کند، طرفداران زیادی دارد.

همچنین به دلیل دارا بودن پروتئین، کلسیم، فسفر، آهن، امگا۳، مس، املاح معدنی و ویتامین‌های آ، ب و د و البته چربی کم، غذا‌های مختلفی با ماهی در جنوب کشور و به ویژه خوزستان پخته می‌شود که از معروف‌ترین آن‌ها قلیه ماهی است.

قلیه ماهی، یک غذای سنتی و نوعی خورشت است، به همین دلیل همراه پلو سرو می‌شود.

خوزستانی‌ها برای تهیه این غذای خوشمزه و لذیذ از ماهی، رب انار (یا گوجه)، پیاز، نمک و فلفل، روغن، زردچوبه، سیر، تمبر هندی و سبزی قلیه یعنی گشنیز و شنبلیله استفاده می‌کنند.

اگر می‌خواهید قلیه ماهی درست کنید، باید این سبزی‌ها را پس از شستن و ریز کردن، به اندازه‌ای که سبزی تیره شود با روغن سرخ کنید، زیرا هرچه سبزی بیشتر سرخ شود، غذا نیز خوشرنگ‌تر و خوش طعم‌تر خواهد شد.

سپس در قابلمه‌ای دیگر مقداری آب را با تمرهندی مخلوط می‌کنیم، فیله‌های ماهی به ترکیبی از نمک، فلفل سیاه، زردچوبه آغشته کرده و صبر می‌کنیم تا طعم دار شوند، از طرفی دیگر پیاز و سیر را در قابلمه‌ای با حرارت ملایم با روغن تفت می‌دهیم و پس از آنکه نمک، فلفل سیاه و زردچوبه اضافه کردیم، رب گوجه یا رب انار و سپس سبزی‌ها را اضافه می‌کنیم.

پس از اینکه ماهی‌ها را در ماهیتابه با روغن سرخ کردیم، به خورشت اضافه کرده و اجازه می‌دهیم ۴۵ دقیقه تا یک ساعت با حرارت ملایم پخته شده و جا بیفتد، پس از گذشت این مراحل قلیه ماهی جنوبی آماده است و می‌توان آن را با برنج سرو کرد.

دره «چالکندی» دزفول/چم سبز اندیمشمک

دره چال کَندی رودخانه دز، دره‌ای دیدنی در استان خوزستان است که بین شمال دزفول و شرق اندیمشک قرار دارد

این منطقه، از جاهای دیدنی دزفول و همچنین از مناطق تماشایی نزدیک اندیمشک به شمار می‌رود.

مردم دیار اندیمشک، به این منطقه چم سبز می‌گویند. «چم» در زبان لری به معنای کنار رودخانه هم به کار می‌رود.

وجود کلمه «سبز» نیز گویا به‌دلیل وجود گیاهان، سرسبزی و همچنین رنگ آب این منطقه است

عمق آب در چال کندی به ۳۰ متر هم می‌رسد؛ با وجود این، آبِ فوق‌العاده زلال آن، به شما اجازه می‌دهد کف رودخانه را ببینید.

آرامش رودخانه، حاشیه طبیعی آن و زیستگاه‌هایی که هنوز تخریب نشده‌اند.

نیزارها، بیشه‌زارها و علف‌زارهای منطقه هنوز حس آرامشی به گردشگران می‌دهد

چال کندی به دلیل داشتن عمق بالا و دیواره‌های بلند از دو طرف در فصل تابستان، هوایی خنک و فضایی آرامش بخش و دلنشین دارد.

سال‌ها پیش اهالی این دیار، در صخره‌ها، استراحتگاه‌هایی شبیه به غار ساختند. این اتاقک‌ها که در اندازه‌های مختلف ساخته شده‌اند، «کت» نام دارند.

چال کندی یکی از مهم‌ترین جاذبه‌ها و تفرجگاه‌های گردشگری مردم محلی در تابستان است و مردم برای فرار از گرمای شهر به این منطقه خنک سفر می‌کنند. در این محوطه شرایط شنا، قایق‌سواری و ماهی‌گیری فراهم است.

طبیعت زیبای چال کندی دزفول در کنار زیبایی و هیجان، گاهی اوقات خطر‌آفرین هم می‌شود. در دره پر آب چال کندی گرداب‌های زیادی وجود دارد که اگر توجهی به آنها نداشته باشید، ممکن است به دردسر بیفتید.پیشنهاد می‌کنیم سفر به این منطقه زیبا را همراه با لیدرهای باتجربه یا افراد محلی تجربه کنید. اتفاقات ناخوشایند در طول سفر، لذت را از شما گرفته و خاطره‌ای تلخ به جای می‌گذارند. برای سفر به این منطقه همراه داشتن جلیقه نجات ضروری است.

طبیعت همان‌قدر که زیباست، ممکن است خطرآفرین هم باشد. پس بهتر است احتیاط‌های لازم را برای سفر بهدره «چالکندی» دزفول/چم سبز اندیمشمک رعایت کنید.

سیلوی قدیمی و تاریخی اهواز

سیلوی قدیمی اهواز با قدمتی بیش از ۸۰ سال یکی از جاذبه‌های گردشگری صنعتی خوزستان است.

، استان خوزستان به عنوان یکی از استان‌های صنعتی کشورمان از گذشته تاکنون مطرح بوده است.

وجود مراکز صنعتی مختلف از جمله فولادسازی، میادین نفتی، پالایشگاه نفت، لوله سازی، پتروشیمی و .. نشان دهنده ظرفیت‌های مخالف اقتصادی این استان است.

اما وجود مراکز صنعتی با قدمتی طولانی و تاریخی در استان خوزستان این استان را به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری صنعتی مطرح کرده است.

یکی از این مراکز صنعتی سیلوی قدیمی اهواز است که در کنار رودخانه کارون قرار دارد و به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری و تاریخی این شهر مطرح است.

سیلوی اهواز با قدمتی 80 ساله در ساحل غربی رود کارون و در حریم این رودخانه قرار دارد و محل نگهداری و ذخیره‎سازی غلات (خصوصا گندم) است.

سیلوی اهواز در سال 1315 شمسی طراحی و احداث ساختمان آن در سال 1317 شمسی آغاز شد و عملیات اجرایی آن در سال 1319 شمسی با هزینه پانزده میلیون ریال به پایان رسید.

ساختمان اصلی بنا شامل یک 60استوانه ذخیره غلات است که در سه ردیف 20تایی احداث شده است که این مخازن ذخیره را یک ساختمان مستطیل شکل با بازشوهای متعدد احاطه کرده‎اند و در بالای استوانه‎ها ساختمان مستطیل دیگری با سقف شیروانی دیده می‎شود.

ارتفاع مجموعه اصلی سیلو را 51 متر عنوان کرد و افزود: یک برج چهار طبقه که در زیر آن زیر زمینی احداث شده در سمت شمال سیلو و با ارتفاعی بیش از ساختمان اصلی به آن متصل است و یک تونل به طول 145 متر و به عرض 82/2متر به آن متصل می‎شود که گندم‎ها را بوسیله نوار نقاله از سیلو به برجی که در ساحل رودخانه قراردارد و سپس به کشتی منتقل می‎کرده است.

مصالح این سازه از دیوارهای پیش‎ساخته بتنی مسلح ساخته شده و جنس درب‎ها و پنجره نیز چوبی است؛ ضمن این‎که چندین ساختمان مستطیل شکل اداری و صنعتی به صورت متصل و یا جدا از بنا در محوطه سیلو قراردارد و جزو مجموعه سیلوی بزرگ اهواز محسوب می‎شوند.

این اثر به عنوان اثر شاخص شهر اهواز در تاریخ معاصر و شکل‎گیری اهواز مدرن است.

سیلوی اهواز با ظرفیت 3200 تن دومین سیلوی کشور بعد از سیلوی تهران محسوب می‎شود. این سیلو به سه راه آبی(رود کارون)،شوسه و راه آهن دسترسی دارد و به عنوان محل صادرات گندم در منطقه جنوب کشور به کشورهای همسایه حائز اهمیت فراوان بوده است .

فرم بنا و شیوه قرارگیری آن در ساحل و چشم‎انداز زیبای کارون به خصوص اتصال آن به برجی که در آب رودخانه احداث شده، موجب شده است که به عنوان یک نماد شهری یکی از جاذبه‎های تاریخی این شهر محسوب شود

طراحی سیلوی اهواز به سال ۱۳۱۵ هجری شمسی انجام و در سال ۱۳۱۹ ساخت آن با اعتبار ۱۵ میلیون ریال به پایان رسید.

از ویژگی این بنای تاریخی قرار گرفتن در کنار رودخانه کارون و مسیر راه آهن است و در ساخت آن از دیوار‌های پیش‎ساخته بتنی مسلح استفاده شده است و چندین ساختمان مستقل در محوطه این بنا وجود دارد.

سیلوی قدیمی اهواز در سال ۱۳۹۷ به شماره ۳۲۱۶۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

گزارش | نگارکند «خونگ‌اژدر»، به‌جای‌مانده از لشکرکشی مهرداد بزرگ اشکانی در خوزستان

ایذه، شهری بختیاری‌نشین در قلب زاگرس و از مناطق تاریخی و شناخته‌شده استان خوزستان در ایران است؛ شهری باستانی با بیش از ۴۵هزار سال کهنگی شناخته‌شده که فراز و نشیب‌های گوناگونی را تا به امروز برای ثبت در تاریخ پشت سر به یادگار گذاشته است.

از زمان نخستین دست‌افزارهای دست انسان‌ها، شکل‌گیری روستاها، آغاز شهرنشینی، برآمدن عیلامیان به عنوان نخستین حکمرانان تاریخ ایران، فروغ هخامنشیان، پارتیان، ساسانیان و در نهایت ورود اسلام به ایران، شاهد رویدادها و اتفاقات گوناگونی در تاریخ و جغرافیای مناطق مختلف ایران بزرگ هستیم که هرکدام از این رویدادهای تاریخی بارها بررسی وکنکاش شده‌اند؛ اما در این میان هستند مناطقی که در شرح رویدادهای تاریخ و جغرافیای غنی ایران بزرگ از قلم افتاده‌اند و آن‌گونه که باید به موضوعات و حوادث سرزمینی آن‌ها پرداخته نشده است.

یکی از این مناطق شهرستان ایذه در کانون تمدنی خوزستان است؛ سرزمینی در قلب زاگرس میانی که در همه ادوار گذشته تاریخ ایران دارای جایگاه ویژه‌ای بوده است.

یکی از نمونه‌های بارز هویت فرهنگی ـ تاریخی موجود در شهر ایذه، نگارکند خونگ‌اژدر است؛ یادگاری که در آن اوج شکوه و بزرگی پارتیان و پشتوانه قدرتمند آن‌ها یعنی سرزمین‌های بختیاری را به طور ویژه و سرزمین الیماییس را به‌طور عام را نشان می دهد.

در نقش‌برجسته خونگ‌اژدر، تصویر یک مقام سیاسی سوار بر اسب، مردی در میان، سه مرد ایستاده و دو کبوتر دیده می‌شوند که چهار مرد در مقابل آن‌ها ایستاده‌اند و گویی او را درود می‌فرستند.

پیرامون این نقش گمانه‌های بسیاری وجود دارد: «برخی می‌گویند که این نقش‌برجسته شامل دو بخش است و در در دو زمان مختلف ایجاد شده است. اما مطالعاتی که از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۷ توسط هیأت مشترک ایران و ایتالیا و دانشگاه تورینوو براساس اسکن لیزر هوشمند سه‌بعدی که برای اولین بار در خونگ‌اژدر روی این نقش‌برجسته انجام شد، این گمانه را مردود می‌داند و هیچ‌گونه برآمدگی و فرورفتگی در نقش که دال بر چند زمانی بودن باشد وجود ندارد، کمااینکه در جریان تحقیقات این هیأت مشترک وجود خط و نوشته‌ای تایید نشد ولی امکان آن را محتمل دانسته‌اند که خطی هم اگر بوده در طول زمان و فرسایش تاریخی محو شده است.

برخی نیز بر این اعتقاد هستند که چهره و مشخصات ظاهری مقام سوار بر اسب، شباهت‌های بسیاری به چهره چند تن از پادشاهان اشکانی از جمله مهرداد اول، اردوان اول، مهرداد دوم و فرهاد دوم دارد؛ اما هر چه که هست، سربند حاکم سوار بر اسب نشان می‌دهد که او یک حاکم یا مقام سیاسی است.

برخی از پژوهشگران نیز باتوجه به شواهد ظاهری اسب در نگارکند، اعتقاد دارند که تزئینات دهنه اسب، یونانی است و هیچ شباهتی به دهنه اسب‌های هم‌دوره خود ندارد. شباهت‌های موجود در تزئییات و قواره اسب نیز ما را به سمت نگارکند سرپل‌ذهاب و اسبچه‌های خزری نیز سوق می‌دهد، کمااینکه یک اثر مهر از نسا که خواستگاه اشکانیان است نیز وجود دارد که به این مبحث بسیار می‌تواند کمک کند.

اما آن‌چه در این میان پیداست، بررسی وقایع تاریخی و مطالعات سکه‌شناسی و چهره‌نگاری که بر شخصیت سوار بر اسب صورت گرفته، نشان می‌دهد که او مهرداد اول اشکانی است و برای بیرون راندن بقایا و بازماندگان سلوکی از ایران از راه خوزستان و سرزمین الیماییس به سمت میان‌رودان می‌رود.

مهرداد یکم « به پهلوی: » اشک پنجم؛ مشهور به مهرداد بزرگ، شاهنشاه پارتی ایران‌زمین «۱۷۱تا ۱۳۲ پ.م» و به عبارتی بنیان‌گذار پادشاهی اشکانیان بود که کشورگشایی‌های او باعث شکوه دولت اشکانی شد؛ اقتداری چشم‌گیر در دوران پادشاهی یکی از شناخته‌شده‌ترین پادشاهان پارتی در مقابل روم باستان. این پادشاه مقتدر، نخستین پادشاه اشکانی است که مانند پادشاهان هخامنشی، عنوان شاهنشاه را در کنار نام خویش برگزید. او در اقدامی هوشمندانه برای یکپارچه‌سازی شاهنشاهی پارتیان و برچیدن بساط بازماندگان دودمان سلوکی، از پایتخت خود (نسا) واقع در عشق‌آباد کنونی حرکت کرد و از آن‌جا به سرزمین الیماییس رسید.

نبرد میان مهرداد بزرگ (اول) با مردمان سرزمینی که پیش از این آنتی‌کوس سوم سلوکی را تدبیر کرده بودند، به شدت سخت و دشوار بود؛ آن هم مردمی که به شجاعت شهره بودند و در نبرد با آنتی‌کوس سوم که برای چپاول نیایشگاه‌های آن‌ها به این سوی لشکر کشیده بود، او را سخت خسته، سپاه او را کوچک و ناتوان و سرانجام خود او را از میان برداشته بودند کار آسانی نبود.

در این میان، تدبیر مهرداد بزرگ (اول)، مذاکره با «کام‌ناس‌گیرس دوم»، حاکم محلی سرزمین الیماییس بود؛ سرزمینی که شامل خوزستان، بخش‌هایی از چهارمحال بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد می‌شد. در این رویارویی، مهرداد بزرگ توانست با تدبیر و اعطای خودمختاری به سرزمین الیماییس به جای رودررویی با آن‌ها، به جای تکرار اشتباهات افرادی مانند آنتیکوس سوم، نیروهای خود را تقویت و با آمادگی بیشتری به سوی میان‌رودان حرکت کند.

این رویداد بزرگ و مهم تاریخی توسط الیماییان، بر سینه سنگی بزرگ و تک‌افتاده در دوهزار و ۱۶۰ سال پیش برای ثبت در تاریخ حجاری شد. در سند موجود و به‌جامانده از این واقعه تاریخی، کام‌ناس گیرس دوم حاکم سرزمین الیماییس به همراه کاهن بزرگ و بزرگ‌زادگان به حضور مهرداد اول می‌رسند و ضمن ابراز ارادت و تمکین نسبت به شاه بزرگ اشکانی سوار بر اسب، به صورت نمادین آیین اهدای خودمختاری به وسیله کبوتران حامل حلقه فرمانروایی به نمایش در می‌آید.

این نگارکند مهم که یکی از آثار ارزشمند موجود در پهنه دشت خوزستان محسوب می‌شود در پانزده کیلومتری شمال شهر ایذه کنونی و در روستایی با نام خونگ‌اژدر قرار دارد و هر سال هزاران گردشگر داخلی و خارجی را برای تماشای هنر الیماییان و روایت یکی از وقایع مهم تاریخ ایران به خوزستان می‌کشاند.

*گزارش از بهنام رضائی ـ کارشناس‌ارشد تاریخ ایران

گزارش | نگارکند «خونگ‌اژدر»، به‌جای‌مانده از لشکرکشی مهرداد بزرگ اشکانی در خوزستان

ایذه، شهری بختیاری‌نشین در قلب زاگرس و از مناطق تاریخی و شناخته‌شده استان خوزستان در ایران است؛ شهری باستانی با بیش از ۴۵هزار سال کهنگی شناخته‌شده که فراز و نشیب‌های گوناگونی را تا به امروز برای ثبت در تاریخ پشت سر به یادگار گذاشته است.

از زمان نخستین دست‌افزارهای دست انسان‌ها، شکل‌گیری روستاها، آغاز شهرنشینی، برآمدن عیلامیان به عنوان نخستین حکمرانان تاریخ ایران، فروغ هخامنشیان، پارتیان، ساسانیان و در نهایت ورود اسلام به ایران، شاهد رویدادها و اتفاقات گوناگونی در تاریخ و جغرافیای مناطق مختلف ایران بزرگ هستیم که هرکدام از این رویدادهای تاریخی بارها بررسی وکنکاش شده‌اند؛ اما در این میان هستند مناطقی که در شرح رویدادهای تاریخ و جغرافیای غنی ایران بزرگ از قلم افتاده‌اند و آن‌گونه که باید به موضوعات و حوادث سرزمینی آن‌ها پرداخته نشده است.

یکی از این مناطق شهرستان ایذه در کانون تمدنی خوزستان است؛ سرزمینی در قلب زاگرس میانی که در همه ادوار گذشته تاریخ ایران دارای جایگاه ویژه‌ای بوده است.

یکی از نمونه‌های بارز هویت فرهنگی ـ تاریخی موجود در شهر ایذه، نگارکند خونگ‌اژدر است؛ یادگاری که در آن اوج شکوه و بزرگی پارتیان و پشتوانه قدرتمند آن‌ها یعنی سرزمین‌های بختیاری را به طور ویژه و سرزمین الیماییس را به‌طور عام را نشان می دهد.

در نقش‌برجسته خونگ‌اژدر، تصویر یک مقام سیاسی سوار بر اسب، مردی در میان، سه مرد ایستاده و دو کبوتر دیده می‌شوند که چهار مرد در مقابل آن‌ها ایستاده‌اند و گویی او را درود می‌فرستند.

پیرامون این نقش گمانه‌های بسیاری وجود دارد: «برخی می‌گویند که این نقش‌برجسته شامل دو بخش است و در در دو زمان مختلف ایجاد شده است. اما مطالعاتی که از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۷ توسط هیأت مشترک ایران و ایتالیا و دانشگاه تورینوو براساس اسکن لیزر هوشمند سه‌بعدی که برای اولین بار در خونگ‌اژدر روی این نقش‌برجسته انجام شد، این گمانه را مردود می‌داند و هیچ‌گونه برآمدگی و فرورفتگی در نقش که دال بر چند زمانی بودن باشد وجود ندارد، کمااینکه در جریان تحقیقات این هیأت مشترک وجود خط و نوشته‌ای تایید نشد ولی امکان آن را محتمل دانسته‌اند که خطی هم اگر بوده در طول زمان و فرسایش تاریخی محو شده است.

برخی نیز بر این اعتقاد هستند که چهره و مشخصات ظاهری مقام سوار بر اسب، شباهت‌های بسیاری به چهره چند تن از پادشاهان اشکانی از جمله مهرداد اول، اردوان اول، مهرداد دوم و فرهاد دوم دارد؛ اما هر چه که هست، سربند حاکم سوار بر اسب نشان می‌دهد که او یک حاکم یا مقام سیاسی است.

برخی از پژوهشگران نیز باتوجه به شواهد ظاهری اسب در نگارکند، اعتقاد دارند که تزئینات دهنه اسب، یونانی است و هیچ شباهتی به دهنه اسب‌های هم‌دوره خود ندارد. شباهت‌های موجود در تزئییات و قواره اسب نیز ما را به سمت نگارکند سرپل‌ذهاب و اسبچه‌های خزری نیز سوق می‌دهد، کمااینکه یک اثر مهر از نسا که خواستگاه اشکانیان است نیز وجود دارد که به این مبحث بسیار می‌تواند کمک کند.

اما آن‌چه در این میان پیداست، بررسی وقایع تاریخی و مطالعات سکه‌شناسی و چهره‌نگاری که بر شخصیت سوار بر اسب صورت گرفته، نشان می‌دهد که او مهرداد اول اشکانی است و برای بیرون راندن بقایا و بازماندگان سلوکی از ایران از راه خوزستان و سرزمین الیماییس به سمت میان‌رودان می‌رود.

مهرداد یکم « به پهلوی: » اشک پنجم؛ مشهور به مهرداد بزرگ، شاهنشاه پارتی ایران‌زمین «۱۷۱تا ۱۳۲ پ.م» و به عبارتی بنیان‌گذار پادشاهی اشکانیان بود که کشورگشایی‌های او باعث شکوه دولت اشکانی شد؛ اقتداری چشم‌گیر در دوران پادشاهی یکی از شناخته‌شده‌ترین پادشاهان پارتی در مقابل روم باستان. این پادشاه مقتدر، نخستین پادشاه اشکانی است که مانند پادشاهان هخامنشی، عنوان شاهنشاه را در کنار نام خویش برگزید. او در اقدامی هوشمندانه برای یکپارچه‌سازی شاهنشاهی پارتیان و برچیدن بساط بازماندگان دودمان سلوکی، از پایتخت خود (نسا) واقع در عشق‌آباد کنونی حرکت کرد و از آن‌جا به سرزمین الیماییس رسید.

نبرد میان مهرداد بزرگ (اول) با مردمان سرزمینی که پیش از این آنتی‌کوس سوم سلوکی را تدبیر کرده بودند، به شدت سخت و دشوار بود؛ آن هم مردمی که به شجاعت شهره بودند و در نبرد با آنتی‌کوس سوم که برای چپاول نیایشگاه‌های آن‌ها به این سوی لشکر کشیده بود، او را سخت خسته، سپاه او را کوچک و ناتوان و سرانجام خود او را از میان برداشته بودند کار آسانی نبود.

در این میان، تدبیر مهرداد بزرگ (اول)، مذاکره با «کام‌ناس‌گیرس دوم»، حاکم محلی سرزمین الیماییس بود؛ سرزمینی که شامل خوزستان، بخش‌هایی از چهارمحال بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد می‌شد. در این رویارویی، مهرداد بزرگ توانست با تدبیر و اعطای خودمختاری به سرزمین الیماییس به جای رودررویی با آن‌ها، به جای تکرار اشتباهات افرادی مانند آنتیکوس سوم، نیروهای خود را تقویت و با آمادگی بیشتری به سوی میان‌رودان حرکت کند.

این رویداد بزرگ و مهم تاریخی توسط الیماییان، بر سینه سنگی بزرگ و تک‌افتاده در دوهزار و ۱۶۰ سال پیش برای ثبت در تاریخ حجاری شد. در سند موجود و به‌جامانده از این واقعه تاریخی، کام‌ناس گیرس دوم حاکم سرزمین الیماییس به همراه کاهن بزرگ و بزرگ‌زادگان به حضور مهرداد اول می‌رسند و ضمن ابراز ارادت و تمکین نسبت به شاه بزرگ اشکانی سوار بر اسب، به صورت نمادین آیین اهدای خودمختاری به وسیله کبوتران حامل حلقه فرمانروایی به نمایش در می‌آید.

این نگارکند مهم که یکی از آثار ارزشمند موجود در پهنه دشت خوزستان محسوب می‌شود در پانزده کیلومتری شمال شهر ایذه کنونی و در روستایی با نام خونگ‌اژدر قرار دارد و هر سال هزاران گردشگر داخلی و خارجی را برای تماشای هنر الیماییان و روایت یکی از وقایع مهم تاریخ ایران به خوزستان می‌کشاند.

*گزارش از بهنام رضائی ـ کارشناس‌ارشد تاریخ ایران