ابوالفضل مهدی پور
بنزینخانه آبادان، نخستین موزه صنعت نفت که برشی از تاریخ این صنعت را بازگو میکند
بنزینخانه آبادان، نخستین موزه صنعت نفت که برشی از تاریخ این صنعت را بازگو میکند
پمپ بنزین تاریخ
آبادان؛ نامی که هنوز هم عطر نفت در کوچههایش پیچیده است. شهر اولینهاست؛ جایی که روزگاری پایتخت صنعت نفت ایران بوده و همیشه چند قدم جلوتر از زمان خود حرکت کرده و کانون تجارت در منطقه نیز بوده است. اگرچه گذر زمان و فراز و نشیبهای تلخ جنگ چهره این شهر را دگرگون کرده، اما امروز به واسطه فعالیت پالایشگاه آبادان و مکانی چون بنزینخانه، بر شهرت دیرین خود میبالد.
قدمبهقدم در خیابانهای آبادان گویی سفر به گذشتهای پرفراز و نشیب را تجربه میکنید و بنزینخانه آبادان قلب تپنده شهر بوده است. بنزینخانه امروز در قالب یک موزه به بخشی از تاریخ صنعت نفت بدل شده است؛ بنایی باشکوه با دیوارهای آجری و معماری خاص که برشی از دوران نفت را یادآور میشود؛ زمانی که نفت سفید و دیگر سوختها را در هزاران حلب توزیع میکرد. بنزینخانه سالها در سکوت و فراموشی فرو رفت؛ گویی زمان در دیوارهای آجریاش منجمد شده بود. این بنای تاریخی شاهد رنجها و امیدهای مردم آبادان بوده است.
بازسازی این بنا فرصتی شد برای بازگویی داستان نفت و آبادان با رویش دوباره امید و گشایش درهای این بنای فراموششده به عنوان موزه نفت آبادان، فرصت شکوفایی دوباره یافت. این موزه دعوتی است به سفر در زمان؛ به قلب تاریخ و هویت آبادان که تپشهای تاریخ نفت را در خود دارد.
شهر آبادان شاهد اوجگیری و شکوفایی صنعت نفت در کشور بوده و یادگارهایی ارزشمند از این دوران پرافتخار را در خود حفظ کرده است. یکی از این یادگارها، بنزینخانه آبادان است؛ اولین پمپبنزین ایران که اکنون با هویتی جدید به عنوان موزه نفت آبادان درهای خود را به روی بازدیدکنندگان گشوده است. بنزینخانه دیگر صرفاً یک ساختمان قدیمی و مکانی برای بازدید نیست، بلکه تجربهای است از درک تاریخ و زنده نگه داشتن خاطره شهری که نگین خلیج فارس بوده است.
سوخت در نقطه آغاز
بنزینخانه آبادان که در سال ۱۳۱۶ شمسی از سوی شرکت بریتیش پترولیوم ساخته شد، نخستین پمپبنزین ایران بوده است. در آن دوران، آبادان به دلیل موقعیت استراتژیک و نزدیکی به منابع نفت، یکی از مهمترین مراکز توزیع سوخت در کشور شناخته میشد. بنزینخانه نهتنها محل توزیع نفت برای مصارف خانگی و سوخت مورد نیاز خودروها، لنجها و هواپیماها بود، بلکه به عنوان نمادی از تمدن و مدرنیته در شهر شناخته میشد. معماری این ساختمان با تلفیث عناصر اروپایی و ایرانی، جلوه خاصی به آن بخشیده بود.
از فراموشی تا احیا
پس از گذشت سالها و با تغییرات گسترده در صنعت نفت، بنزینخانه آبادان بهتدریج از چرخه فعالیت خارج شد و سالها در فراموشی و بیتوجهی به سر برد. این بنای تاریخی ارزشمند در زمان جنگ هشتساله دفاع مقدس نیز در معرض آسیبهای جدی قرار داشت و احتمال تخریب آن بسیار زیاد بود. با گذشت زمان و با موافقت وزیر نفت وقت در اواخر سال ۱۳۹۲ مبنی بر راهاندازی موزههای صنعت نفت در آبادان، پنج نقطه برای احداث موزه انتخاب شد و در سال ۱۳۹۴ طرح احیا و راهاندازی بنزینخانه آبادان در دستور کار قرار گرفت. با تلاش خستگیناپذیر مسئولان و حمایتهای مردمی، این طرح با هدف حفظ و مرمت آثار تاریخی و ارزشمند نفت اجرا شد و همزمان شناسایی و گردآوری اشیا و اسناد صنعت نفت در سراسر کشور، بهویژه مناطق نفتخیز جنوب، آغاز شد.
افتتاح باشکوه و استقبال گسترده
در روز ۲۸ دیماه ۱۳۹۵، شهر آبادان میزبان برگزاری مراسمی رسمی بود؛ مراسمی که در تقویم تاریخ صنعت نفت ایران نیز ثبت شد. آن روز شهر حالوهوای ویژهای داشت و موزه بنزینخانه آبادان با حضور مقامهای دولتی، مسئولان صنعت نفت، هنرمندان و مردم خونگرم آبادان، با شکوهی وصفناپذیر افتتاح شد. این مراسم که با استقبال گسترده مردم مواجه بود، نشان داد که مردم آبادان به تاریخ و فرهنگ خود اهمیت زیادی میدهند. سخنرانان در این مراسم بر اهمیت حفظ میراث نفتی کشور و معرفی آن به نسلهای آینده تأکید کردند.
اهداف تأسیس موزه
موزه بنزینخانه آبادان با هدف حفظ و نمایش ارزشهای تاریخی و فرهنگی این مکان، محور اصلی خود را بر آموزش نسلهای آینده درباره تاریخچه و نقش استراتژیک صنعت نفت در توسعه اقتصادی و اجتماعی ایران قرار داده است. این فضا افزون بر آنکه به بازدیدکنندگان فرصت میدهد تا با اسناد، عکسها و وسایل اصیل صنعت نفت آشنا شوند، با فراهم آوردن زیرساختهای پژوهشی، کتابخانه و آرشیو دیجیتال، محققان و دانشجویان را نیز در مسیر تحقیق و نوآوری یاری میکند.
از سوی دیگر؛ موزه بنزینخانه آبادان با ارائه مسیرهای جذاب تور، نمایشگاههای تعاملی و برنامههای فرهنگی متنوع، به جاذبهای برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شده و از طریق ایجاد اشتغال در بخشهای خدماتی، فروشگاههای سوغات و صنایع محلی، به اقتصاد منطقه کمک میکند. در مجموع، این موزه به عنوان پلی زنده میان گذشته و آینده، آموزش، پژوهش، گردشگری و توسعه اقتصادی را در قالبی یکپارچه و قابلدسترس برای همه همگام میکند.
معماری موزه؛ تلفیقی از سنت و مدرنیته
طراحی و معماری موزه بنزینخانه آبادان بسیار زیبا و چشمنواز است. در این موزه تلاش شده تا معماری اصلی بنا حفظ شود و در عین حال امکانات مدرن نیز برای بازدیدکنندگان فراهم گردد. در طراحی موزه از مصالح بومی و مواد اولیه محلی استفاده شده تا بافت تاریخی آبادان محفوظ بماند. این موزه با مساحت یکهزار و ۸۵۶ مترمربع از یک ساختمان اصلی و دو ساختمان جانبی تشکیل شده است.
بنزینخانه اکنون میزبان مجموعهای بینظیر از آثار، اسناد و اشیای مرتبط با صنعت نفت و تاریخ آبادان است. همچنین در آن میتوان روزنامهها، مکتوبات، تصاویر و اسناد قدیمی و اسکناسهای منقش به تصاویر پالایشگاهها و تأسیسات نفتی را مشاهده کرد. با قدم نهادن در این موزه، در فرایند پالایش نفت غرق میشوید، نقش نفت را در اقتصاد ایران لمس کرده و زندگی روزمره مردم آبادان در دوران اوج رونق را مجسم میکنید. از نمایشگاههای تصویری و مستندهایی که قصههای فراموششده را زنده میکنند تا اشیای تاریخی و دستنوشتههایی که رد پای تلاشگران صنعت نفت را به نمایش میگذارند، هر گوشهای از این موزه دریچهای به گذشته است.
میراثی برای آیندگان
بنزینخانه آبادان نهتنها یک موزه نفیس و ارزشمند است، بلکه نمادی از تاریخ و فرهنگ غنی آبادان و صنعت نفت ایران به شمار میرود. این موزه فرصتی بینظیر برای آشنایی با گذشته و درک اهمیت این صنعت در توسعه کشور فراهم میکند. با حمایتهای مسئولان و همت مردم، این موزه به یکی از مهمترین مراکز فرهنگی و گردشگری خوزستان و ایران تبدیل شده و میراث نفتی کشور را به نسلهای آینده منتقل میکند.
عکس:مرضیه سلیمانی/ ایرنا
