راهنمای محلی خوزستان

بنزین‌خانه آبادان، نخستین موزه صنعت نفت که برشی از تاریخ این صنعت را بازگو می‌کند

پمپ بنزین تاریخ

آبادان؛ نامی که هنوز هم عطر نفت در کوچه‌هایش پیچیده است. شهر اولین‌هاست؛ جایی که روزگاری پایتخت صنعت نفت ایران بوده و همیشه چند قدم جلوتر از زمان خود حرکت کرده و کانون تجارت در منطقه نیز بوده است. اگرچه گذر زمان و فراز و نشیب‌های تلخ جنگ چهره این شهر را دگرگون کرده، اما امروز به واسطه فعالیت پالایشگاه آبادان و مکانی چون بنزین‌خانه، بر شهرت دیرین خود می‌بالد.

قدم‌به‌قدم در خیابان‌های آبادان گویی سفر به گذشته‌ای پرفراز و نشیب را تجربه می‌کنید و بنزین‌خانه آبادان قلب تپنده شهر بوده است. بنزین‌خانه امروز در قالب یک موزه به بخشی از تاریخ صنعت نفت بدل شده است؛ بنایی باشکوه با دیوارهای آجری و معماری خاص که برشی از دوران نفت را یادآور می‌شود؛ زمانی که نفت سفید و دیگر سوخت‌ها را در هزاران حلب توزیع می‌کرد. بنزین‌خانه سال‌ها در سکوت و فراموشی فرو رفت؛ گویی زمان در دیوارهای آجری‌اش منجمد شده بود. این بنای تاریخی شاهد رنج‌ها و امیدهای مردم آبادان بوده است.

بازسازی این بنا فرصتی شد برای بازگویی داستان نفت و آبادان با رویش دوباره امید و گشایش درهای این بنای فراموش‌شده به عنوان موزه نفت آبادان، فرصت شکوفایی دوباره یافت. این موزه دعوتی است به سفر در زمان؛ به قلب تاریخ و هویت آبادان که تپش‌های تاریخ نفت را در خود دارد.

شهر آبادان شاهد اوج‌گیری و شکوفایی صنعت نفت در کشور بوده و یادگارهایی ارزشمند از این دوران پرافتخار را در خود حفظ کرده است. یکی از این یادگارها، بنزین‌خانه آبادان است؛ اولین پمپ‌بنزین ایران که اکنون با هویتی جدید به عنوان موزه نفت آبادان درهای خود را به روی بازدیدکنندگان گشوده است. بنزین‌خانه دیگر صرفاً یک ساختمان قدیمی و مکانی برای بازدید نیست، بلکه تجربه‌ای است از درک تاریخ و زنده نگه داشتن خاطره شهری که نگین خلیج فارس بوده است.

سوخت در نقطه آغاز

بنزین‌خانه آبادان که در سال ۱۳۱۶ شمسی از سوی شرکت بریتیش پترولیوم ساخته شد، نخستین پمپ‌بنزین ایران بوده است. در آن دوران، آبادان به دلیل موقعیت استراتژیک و نزدیکی به منابع نفت، یکی از مهم‌ترین مراکز توزیع سوخت در کشور شناخته می‌شد. بنزین‌خانه نه‌تنها محل توزیع نفت برای مصارف خانگی و سوخت مورد نیاز خودروها، لنج‌ها و هواپیماها بود، بلکه به عنوان نمادی از تمدن و مدرنیته در شهر شناخته می‌شد. معماری این ساختمان با تلفیث عناصر اروپایی و ایرانی، جلوه خاصی به آن بخشیده بود.

از فراموشی تا احیا

پس از گذشت سال‌ها و با تغییرات گسترده در صنعت نفت، بنزین‌خانه آبادان به‌تدریج از چرخه فعالیت خارج شد و سال‌ها در فراموشی و بی‌توجهی به سر برد. این بنای تاریخی ارزشمند در زمان جنگ هشت‌ساله دفاع مقدس نیز در معرض آسیب‌های جدی قرار داشت و احتمال تخریب آن بسیار زیاد بود. با گذشت زمان و با موافقت وزیر نفت وقت در اواخر سال ۱۳۹۲ مبنی بر راه‌اندازی موزه‌های صنعت نفت در آبادان، پنج نقطه برای احداث موزه انتخاب شد و در سال ۱۳۹۴ طرح احیا و راه‌اندازی بنزین‌خانه آبادان در دستور کار قرار گرفت. با تلاش خستگی‌ناپذیر مسئولان و حمایت‌های مردمی، این طرح با هدف حفظ و مرمت آثار تاریخی و ارزشمند نفت اجرا شد و هم‌زمان شناسایی و گردآوری اشیا و اسناد صنعت نفت در سراسر کشور، به‌ویژه مناطق نفت‌خیز جنوب، آغاز شد.

افتتاح باشکوه و استقبال گسترده

در روز ۲۸ دی‌ماه ۱۳۹۵، شهر آبادان میزبان برگزاری مراسمی رسمی بود؛ مراسمی که در تقویم تاریخ صنعت نفت ایران نیز ثبت شد. آن روز شهر حال‌وهوای ویژه‌ای داشت و موزه بنزین‌خانه آبادان با حضور مقام‌های دولتی، مسئولان صنعت نفت، هنرمندان و مردم خونگرم آبادان، با شکوهی وصف‌ناپذیر افتتاح شد. این مراسم که با استقبال گسترده مردم مواجه بود، نشان داد که مردم آبادان به تاریخ و فرهنگ خود اهمیت زیادی می‌دهند. سخنرانان در این مراسم بر اهمیت حفظ میراث نفتی کشور و معرفی آن به نسل‌های آینده تأکید کردند.

اهداف تأسیس موزه

موزه بنزین‌خانه آبادان با هدف حفظ و نمایش ارزش‌های تاریخی و فرهنگی این مکان، محور اصلی خود را بر آموزش نسل‌های آینده درباره تاریخچه و نقش استراتژیک صنعت نفت در توسعه اقتصادی و اجتماعی ایران قرار داده است. این فضا افزون بر آنکه به بازدیدکنندگان فرصت می‌دهد تا با اسناد، عکس‌ها و وسایل اصیل صنعت نفت آشنا شوند، با فراهم آوردن زیرساخت‌های پژوهشی، کتابخانه و آرشیو دیجیتال، محققان و دانشجویان را نیز در مسیر تحقیق و نوآوری یاری می‌کند.

از سوی دیگر؛ موزه بنزین‌خانه آبادان با ارائه مسیرهای جذاب تور، نمایشگاه‌های تعاملی و برنامه‌های فرهنگی متنوع، به جاذبه‌ای برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شده و از طریق ایجاد اشتغال در بخش‌های خدماتی، فروشگاه‌های سوغات و صنایع محلی، به اقتصاد منطقه کمک می‌کند. در مجموع، این موزه به عنوان پلی زنده میان گذشته و آینده، آموزش، پژوهش، گردشگری و توسعه اقتصادی را در قالبی یکپارچه و قابل‌دسترس برای همه همگام می‌کند.

معماری موزه؛ تلفیقی از سنت و مدرنیته

طراحی و معماری موزه بنزین‌خانه آبادان بسیار زیبا و چشم‌نواز است. در این موزه تلاش شده تا معماری اصلی بنا حفظ شود و در عین حال امکانات مدرن نیز برای بازدیدکنندگان فراهم گردد. در طراحی موزه از مصالح بومی و مواد اولیه محلی استفاده شده تا بافت تاریخی آبادان محفوظ بماند. این موزه با مساحت یک‌هزار و ۸۵۶ مترمربع از یک ساختمان اصلی و دو ساختمان جانبی تشکیل شده است.

بنزین‌خانه اکنون میزبان مجموعه‌ای بی‌نظیر از آثار، اسناد و اشیای مرتبط با صنعت نفت و تاریخ آبادان است. همچنین در آن می‌توان روزنامه‌ها، مکتوبات، تصاویر و اسناد قدیمی و اسکناس‌های منقش به تصاویر پالایشگاه‌ها و تأسیسات نفتی را مشاهده کرد. با قدم نهادن در این موزه، در فرایند پالایش نفت غرق می‌شوید، نقش نفت را در اقتصاد ایران لمس کرده و زندگی روزمره مردم آبادان در دوران اوج رونق را مجسم می‌کنید. از نمایشگاه‌های تصویری و مستندهایی که قصه‌های فراموش‌شده را زنده می‌کنند تا اشیای تاریخی و دست‌نوشته‌هایی که رد پای تلاشگران صنعت نفت را به نمایش می‌گذارند، هر گوشه‌ای از این موزه دریچه‌ای به گذشته است.

میراثی برای آیندگان

بنزین‌خانه آبادان نه‌تنها یک موزه نفیس و ارزشمند است، بلکه نمادی از تاریخ و فرهنگ غنی آبادان و صنعت نفت ایران به شمار می‌رود. این موزه فرصتی بی‌نظیر برای آشنایی با گذشته و درک اهمیت این صنعت در توسعه کشور فراهم می‌کند. با حمایت‌های مسئولان و همت مردم، این موزه به یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگی و گردشگری خوزستان و ایران تبدیل شده و میراث نفتی کشور را به نسل‌های آینده منتقل می‌کند.

عکس:مرضیه سلیمانی/ ایرنا

کت های دزفول

کت‌های دزفول در دل صخره‌های کنار رودخانه حفر می شوند. درگذشته اغلب برای فرار از گرمای طاقت‌فرسای تابستان مورد استفاده مردم بودهاند.

دیواره‌ کت‌ها ارتفاعی بین دو تا چهار متر داشته و سقف آن‌ها به وسیله سنگ‌های ریز و درشت که به شکل‌ طبیعی زمین می‌باشند، تزیین شده‌اند. مساحت کت‌ها بسته به امکان توسعه و کاربرد آنها از پنج مترمربع شروع شده و تا بیش از ده مترمربع نیز حفر می‌شوند.

با وجودی که استان خوزستان یکی از گرم ترین استان های کشور است اما در شمال این استان و شهرستان دزفول ، عبور رودخانه دز از وسط این شهر، تفریحگاه های متنوعی برای فصول گرم سال فراهم نموده که آن را از سایر شهرهای این استان متمایز می نماید و در فصول گرم سال نیز می تواند علاوه براستفاده مردم این شهر و شهرهای اطراف، مقصد گردشگری سایر هموطنان علاقمند به طبیعت و تفریحات تابستانه باشد، تجربه ای که در نوع خود منحصر به فرد می باشد. یکی از این تفریحات اقامت درحفره های غار مانندی هستند که در کنار ساحل رود دز حفر شده اند و در بین مردم دزفول به کت (kat) مشهور هستند.

کت‌های دزفول در دل صخره‌های کنار رودخانه حفر می شوند. درگذشته اغلب برای فرار از گرمای طاقت‌فرسای تابستان مورد استفاده مردم بودهاند. دیواره‌ کت‌ها ارتفاعی بین دو تا چهار متر داشته و سقف آن‌ها به وسیله سنگ‌های ریز و درشت که به شکل‌ طبیعی زمین می‌باشند، تزیین شده‌اند. مساحت کت‌ها بسته به امکان توسعه و کاربرد آنها از پنج مترمربع شروع شده و تا بیش از صد مترمربع نیز حفر می‌شوند.

در گذشته که وسایل خنک کننده مانند امروز وجود نداشت مردم دزفول برای فرار از گرمای هوا در تابستان و هم چنین استفاده از آب رودخانه دز، شنا کردن در آن و لذت بردن از محیط، این فضاها را در صخره‌های مجاور رودخانه دز ایجاد کرده‌اند و به آن‌ها پناه می‌بردند.

امروزه کت ها همچنان محبوبیت خود را حفظ کرده‌ و به محلی تفریحی با کارکرد گردشگری تبدیل شده‌اند. مردم بسیاری از شهرهای مختلف، به خصوص شهرهای با آب و هوای گرم در تابستان به شهر دزفول آمده و ساعاتی از شبانه‌روز را درون این کت‌ها ودر کنار ساحل زیبای رود دز می‌گذرانند.

شبیه بودن فضای درون کت ها به غار و نزدیکی به رود موجب می شود، اقامت در این کت ها در طول گرمای روز برای مردم بدون استفاده از هیچ گونه وسایل برقی و خنک کننده و برای فرار از زندگی ماشینی ، دلپذیر و لذت بخش باشد. علاوه بر آن در محل‌هایی که عمق رود مناسب است با رعایت نکات ایمنی شنا در رودخانه تفریحی بسیار لذت بخش است. همچنین مجاورت با رود دز فرصت استفاده از قایق سواری و انواع ورزش های آبی دیگر نظیر جت اسکی، ماهی گیری و ... را فراهم می آورد.

علاوه بر فصل تابستان در ایام نوروز نیز این کت‌ها جاذبه‌ی خاصی برای مهمانان نوروزی دارند چرا که در کمتر شهری همچین مجموعه ای کنار رودی زلال چون دز شکل گرفته است به همین سبب استقبال خاصی از آنها می شود.

منبع: خبرگزاری‌میراث‌فرهنگی
عکس: مهدی عاملی

سرای جهانی افضل شوشتر

در خطه جنوب کشور گنجینه‌ پنهانی به نام خوزستان وجود دارد که در دورن خود شهرها و روستاهایی با قدمت تاریخی و کهن پروانده است.

در این استان بناهای تاریخی و باستانی بسیار زیادی وجود دارد که هر کدام از آن‌ها یادگار یکی از دوران حکمرانی فرمانروایان ایرانی است.

شوشتر یکی از شهرهای شمالی خوزستان است که بر اساس گفته‌ تاریخ شناسان داخلی و خارجی آثار باستانی کشف شده در این شهرستان بیش از هفت هزار سال قدمت دارند و این شهر زیبا و تاریخی را به یکی از گنجینه‌های تاریخی کشور تبدیل کرده است.

هر قدمی که در این شهر زیبا و خوش آب وهوا بردارید با انبوهی از خانه‌ها و بناهای تاریخی مواجه می‌شوید که قدمت آن‌ها به دوران هخامنش تا قاجاریه بر می‌گردد.

بناهای سر به فلک کشیده آجری با درب‌های چوبی قدیمی به همراه درکوب‌های زنانه و مردانه دیدگان هر بیننده‌ای را دقایق طولانی به خود جذب می‌کند.

شوشتر را بیشتر به سازه‌های آبی آن که ثبت جهانی شده و از عجایب معماری باستانی ایران نیز محسوب می‌شود می‌شناسند اما در این گزارش به جلوه‌های دیگری از این شهر اسرار آمیز می‌پردازیم.

یکی از بناهای تاریخی این شهر کهن "سراها" هستند که همچنان بخشی از پیکره و هستی بازارهای شوشتر را تشکیل می‌دهند .

کاروان سرای افضل شوشتر یکی از سراهای قدیمی شوشتر است که قدمت آن به دوران قاجاریه برمی‌گردد.

سرای افضل در دوره قاجاریه در حاشیه محله دلدل توسط خاندان افضل ساخته شده است.

خاندان افضل از خانواده‌های معروف و قدیمی شوشتر هستند که شغل آن‌ها تجارت بود و کاروانسرای افضل که بخش از مجموعه افضل است به این خاندان تعلق دارد. آدرس دقیق امروزی این سرای زیبا و تاریخی ضلع غربی خیابان طالقانی کوچه سنگ فرش است.

بنایی زیبا با قامتی استوار که همچون نگین الماس در این شهر خوش آب و هوا می‌درخشد. این بنای تاریخی در گذشته به دلیل مطبوع بودن آب و هوا یکی از مکان‌های مهم برای جمع آوری و توزیع غلات بود که مردم با انباشته کردن غلات خود در این سرا از فاسد شدن غلات جلوگیری می‌کردند.

معماری این بنا بسیار زیبا و با ظرافت خاصی طراحی و ساخته شده به گونه‌ای که معماران سبک آن را جز معماری‌های سنتی دسته بندی کرده‌اند.

این بنا مساحتی بالغ بر هزار متر مربع با یک بخش آجری نوساز در ضلع جنوبی به مساحت ۳۵۰ متر دارد.

بعد از عبور از راهرویی طولانی وارد فضای حیاط می‌شویم، حیاطی نسبتا بزرگی که بنای آن به سبک معماری دوره‌ای ساخته و اتاق‌های آن در سه جهت شمالی، شرقی و غربی بنا شده‌اند در واقع که سبب شده اتاق‌ها از سطح حیاط مرکزی ۵۰ تا ۷۰ سانتی‌متر بالاتر باشد.

جلوی اتاق‌ها ایوان‌هایی به پهنای یک متر و اندی همچون بالکن‌های امروزی محل رفت و آمد و حرکت هستند در واقع معماری داخلی کاروانسرا شامل زیرزمین، همکف و نیم طبقه‌ای در بالای سازه همکف بوده که زیر زمین سرای افضل دارای در دو بخش شبستان و شوادان با یک اتاق و فضایی حجره مانند است و بالای پنجره‌های زیرزمین با استفاده از یک سنک یک تکه به طور خاص و تماشایی تزئین شده و با چرخشی در سرا وجود سازه‌هایی مانند ایوان و تارمه‌ها در بنا به طور معمول و رایج استفاده شده است.

سردر ورودی، سطوح دیوارهای داخلی و ستون‌های آجری با تزئینات شبه مقرنس زیبایی این بنای تاریخی را چند برابر کرده است. سرای افضل جز معدود بناهای تاریخی است که از هرگونه تخریب و دگرگونی مصون مانده است و امروزه مردم این سرای تاریخی را محل تولید و توزیع صنایع دستی شوشتر می‌شناسند به طوری که در این بنای آجری بیش از ۴۰ غرفه فروش و کارگاه صنایع دستی وجود دارد.

کاروان سرای افضل در سال ۱۳۸۱ به شماره ۷۹۴۰ به ثبت ملی رسید؛ این سرا هرسال در ایام نوروز میزبان خیل عظیمی از گردشگران داخلی و خارجی است و در طول سال نیز به علت معماری منحصر به فردی که دارد یکی از پروژه‌های تحقیقاتی دانشجویان هنر و معماریان می باشد.

این سرا و منتخبی از کاروانسراهای ایران در فهرست میراث‌جهانی یونسکو در سال ۱۴۰۱ قرار گرفته است

منبع:تسنیم

برداشت گل روستای شبیشه حمیدیه

گلهای سنبل، زنبق و همیشه بهار از جمله گل‌هایی هستند که در استان خوزستان، با رنگ‌ها و عطرهای بینظیرشان، نویدبخش آغاز فصل بهار محسوب می‌شوند.

این گل‌ها در اواخر زمستان و با نزدیک شدن به اسفندماه، آخرین ماه سال، در باغ‌های سرسبز روستای شبیشه، از توابع شهرستان حمیدیه، به شکوفایی می‌رسند.

باغداران محلی در این زمان، با شور و نشاط خاصی، برداشت گلهای زیبا و خوشبو را آغاز می‌کنند و طبیعت منطقه را با رنگهای زنده و جذابشان زینت می‌بخشند

خانه( هتل)تاریخی طبیب در شوشتر

خانه (هتل) سنتی طبیب شوشتر از سکونت‌گاه‌های سنتی مردمان شوشتر در دوران قاجار است که در حاشیه محله دلدل و گذر تاریخی سنگ‌فرش بنا شده و یکی از عناصر مجموعه تاریخی افضل محسوب می‌شود.

این اثر فاخر در چهار طبقه (دو طبقه در بالا و دو طبقه در زیرزمین) با تزیینات خاص یکی از زیبا‌ترین عمارت‌های شهرستان شوشتر است.

تزییات به کار رفته در این خانه گچ‌بری، چوب گره‌چینی، جحاری‌های فاخر، آجر و خوون‌چینی است.

خانه طبیب شوشتری در سال ۱۳۹۳ با شماره ۳۱۰۸۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

این خانه هتل سنتی امروزه به عنوان هتل سنتی در شوشتر مرمت و باسازی و میزبان گردشگران داخلی و خارجی می باشد.

عکس:ایکنا

پیوند طبیعت و انسان در اندیکا

شهرستان اندیکا با قدمت چهار هزارساله خود و به دلیل داشتن طبیعتی بکر و جذاب و دیدنی‌های تاریخی متعدد، به یکی از مقاصد محبوب گردشگری در کشور تبدیل شده است.

شهرستان اندیکا جزو شهرهای توریستی کشور و یکی از شهرهای قدیمی و بختیاری نشین استان خوزستان است. این شهرستان با قدمت چهار هزارساله خود، مهد تمدن بزرگی چون عیلام باستان بوده و به دلیل داشتن طبیعتی بکر و جذاب و دیدنی‌های تاریخی متعدد، یکی از مقاصد محبوب گردشگری در کشور است.

اندیکا یکی از شهرهای توریستی و دیدنی خوزستان است که در نزدیکی مسجدسلیمان، لالی و ایذه قرار دارد و مرکز آن شهر قلعه خواجه است که تا اهواز، ۲۱۷ کیلومتر فاصله دارد؛ نام اندیکا در گذشته و در زبان بومی نیز اندکو بوده که در زبان لری اندی به معنی شگفتی و کو به معنی کوه است.

اندیکا دارای ۵۹۵ روستا و آبادی، ۶ دهستان و ۲۰۰ اثر تاریخی است. این شهر همچنین به دلیل آب و هوای مطبوع و طبیعت بکری که دارد، به عنوان مقصدی محبوب برای سفر و گردشگری محسوب می‌شود.
شهرستان اندیکا یکی از شهرهای توریستی استان خوزستان با آب و هوای بی‌نظیر و طبیعتی بکر و همچنین جاذبه‌های متنوع است که در سال‌های اخیر توجه بسیاری از گردشگران را به خود جلب کرد. اندیکا با جنگل‌های سرسبز و انبوه، کوه‌های سر به فلک کشیده، رودخانه‌ها و آبشارهای خروشان به عنوان قطب گردشگری در خوزستان شناخته می‌شود و از جمله مشهورترین جاذبه‌های طبیعی آن می‌توان به جنگل‌های بلوط، آبشارها و کوه‌های زاگرس، روستاهای بکر و بسیاری موارد دیگر اشاره کرد.

تصاویر قدیمی از معبد چغازنبیل

محوطه چغازنبیل در مختصات جغرافیایی 39 S 265895m E, 3544110m N در دشت خوزستان و در فاصله حدود سی کیلومتری جنوب شرقی شهر شوش است.

نام "چغازنبیل" از آن جهت انتخاب شده است که بلندترین و بارزترین بنای موجود در محوطه که زیگورات آن است، قبل از کاوش به صورت یک تپه بزرگ و مانند یک سبد برگشته دیده می‌شد

. محوطه چغازنبیل در واقع یک شهر به جا مانده از دوره ایلام و به وسعت صد هکتار است.ایلام نام تمدنی باستانی است که از حدود ۲۹۰۰ پیش از میلاد تا ۶۴۶ پیش از میلاد در پهنه گسترده‌ای از غرب تا جنوب‌ غرب و جنوب ایران کشیده شده است.

این تمدن متشکل از شاهک‌ نشینانی در دو نوع زیستگاه کاملا متفاوت یعنی ارتفاعات و دشت های جلگه‌ای زاگرس بوده است که در هر مقطع زمانی یکی از این خوانین یا شاهک‌ نشینان این مناطق به قدرت رسیده‌ اند

. اغلب شاهان ایلام به خود لقب "شاه انشان و شوش" داده‌اند. این دو شهر دو مرکز مهم ایلامیان، یکی در ارتفاعات (انشان) و دیگری در دشت‌ های جلگه‌ ای (شوش) است. باستان‌ شناسان تمدن ایلام را با توجه به وقایع سیاسی به سه دوره ایلام قدیم، ایلام میانه و ایلام جدید تقسیم می‌کنند. چغازنبیل در دوره ایلام میانه تاسیس شده است.

این شهر در زمان حیات به زبان ایلامی "ال- اونتاش" و به زبان اکدی به "دور اونتاش" شناخته می‌شده است. این شهر به دستور اونتاش ناپیریشا یکی از پادشاهان مقتدر عیلامی بنا شده ، به همین دلیل آن را ال اونتاش یعنی شهر یا قلعه اونتاش می‌خواندند. اوج رونق ساخت و ساز در شهر دوراونتاش در زمان بيست سال سلطنت اونتاش ناپيرشا یعنی از ۱۳۲۰ الی ۱۳۰۰ پیش از میلاد بوده است، اگرچه پس از مرگ وي از رونق شهر كاسته مي‌شود ولي همچنان ساخت و سازهايي غير سلطنتي و پرستش معابد در آن صورت گرفته است.

شهر ال اونتاش یک شهر سلطنتی و مذهبی است، از آن جهت سلطنتی که کاخ‌ های به جا مانده از آن مخصوص اشراف ایلامی ساخته شده است و از آن جهت مذهبی که دارای معابد مختلفی برای خدایان مختلف ایلامی است. اونتاش ناپیریشا در ساخت شهر دستور داده که برای هر دو دسته خدایان ایلامی مورد پرستش مردم ساکن در ارتفاعات و مردم ساکن در دشت‌ ها، معابدی برپا شود و معبد اصلی شهر که همان زیگورات شهر است، برای پرستش دو خدای اینشوشینک (مهم‌ترین خدای ساکنین دشت خوزستان) و نپیریشا (مهم‌ترین خدای ساکنین ارتفاعات) ساخته شده است، از اینرو بسیاری از باستان‌ شناسان معتقدند هدف اونتاش ناپیریشا در ساخت این شهر اتحاد بین مردم ساکن ارتفاعات و مردم ساکن دشت‌ بوده است.

بارزترین بنای شهر ال اونتاش زیگورات آن بوده که در مرکز شهر برپا شده است. زیگورات به بناهای مطبقی گفته می‌شود که به عنوان معبد یا مکانی مذهبی استفاده می‌شده‌اند.

سنت زیگورات سازی یک سنت قدیمی از هزاره چهارم پیش از میلاد در بین‌النهرین است که در هزاره دوم این سنت در بین‌النهرین توسط کاسی‌ها و در جنوب غربی ایران توسط ایلامی‌ها احیا می‌شود. زیگورات شهر ال اونتاش با وجود آنکه از زیگورات‌های بین‌النهرینی الهام گرفته است، ویژگی‌های مخصوص به خود را در ساخت، تزئینات و کاربری دارد.

زیگورات چغازنبیل یک بنای مربع است که هر ضلع آن حدود ۱۰۵ متر طول دارد. چهار گوشۀ بنای زیگورات دقیقا منطبق بر چهار جهت اصلی جغرافیایی است.

زیگورات در پنج طبقه به ارتفاع ۵۲ متر ساخته شده که امروزه فقط دو و نیم طبقه از آن یعنی ۲۵ متر باقی مانده است.

بر روی طبقه چهارم زیگورات احتمالا معبد اعلی ساخته شده که امروزه آثاری از آن وجود ندارد و صرفا گل میخ‌ها و آجرهای لعابدار باقی مانده، به وجود این معبد اشاره می‌کنند.

در هر چهار طرف بنا، پلکان‌هایی تعبیه شده که به ورودی زیگورات در طبقه اول می‌رسیده است ولی براي صعود به طبقات بالاتر از پلكان ضلع جنوب غربي استفاده می‌کرده‌اند. ابعاد چهار دروازه زیگورات تقریبا اندازه هم هستند، تعداد پلکان‌های دروازه‌ها نیز اختلاف کمی دارند و این اختلاف جزئی با توجه به شیب زمین در نظر گرفته شده است.

این پله‌ها آجری هستند و با لایه‌ای از سنگ‌چین حفاظت می‌شدند. بر روی بخش‌هایی از پلکان‌ها‌ که در نهایت به معبد اعلی می‌رسیده، طاق‌های هلالی ساخته‌اند. به نظر مي‌رسد درهاي اين دروازه‌ها با ميله‌هاي شيشه‌اي تزئين شده بودند

. در دو طرف دروازه‌های ورودی‌ این بنا، معمولاً مجسمه حیوانات به عنوان نگهبانان زیگورات قرار داده می‌شد. دو نمونه از این مجسمه‌ها در کاوش‌ها پیدا شدند.

یکی مجسمه شیردال (شیرعقاب) است که امروزه در موزه هفت تپه نگهداری می‌شود و دیگری مجسمه گاو نر که در سالن ایران باستان موزه ملی قرار دارد.

گیرشمن در خلال کاوش متوجه شد که بنای زیگورات در دو مرحله ساخته شده است. در مرحله اول، یک حیاط مرکزی مربع که رواق‌ها و اتاقی‌های باریک و کشیده در دورتادور آن ساخته شده است.

ورودی بعضی از اتاق‌ها در حیاط مرکزی و بعضی دیگر از بیرون بوده است. این حیاط و اتاق‌های آن بر روی سکویی آجری که طول هر ضلع آن ۱۰۵ متر است، ساخته شد. در مرحله دوم، رواق‌ها و ورودی اتاق‌هایی که از حیاط مرکزی باز می‌شدند، مسدود شده و حیاط مرکزی با انبوهی از خشت در سه ارتفاع مختلف پر شده که به ترتیب طبقات دوم، سوم و چهارم را شکل داده‌اند، در واقع پی هر سه این طبقات از کف طبقه اول شروع می‌شود.

بنابراین زیگورات چغازنبیل یک هسته خشتی توپر است که پوستۀ آجری بر روی آن کشیده‌اند. بر روی طبقه چهارم، معبد اعلی به صورت یک اتاق ساخته شده بود. این معبد اعلی یا همان کوکونوم (Kukunum) به ناپیریشا یکی از خدایان بزرگ مردم ساکن کوه‌های سرزمین ایلام تقدیم شده است.

معابد این شوشیناک در طبقه اول زیگورات و در ضلع جنوب غربی آن قرار گرفتند. معبد این شوشیناک ب، در سمت راست ورودی زیگورات قرار دارد. ورودی این معبد با طاقی هلالی قابل مشاهده و از چندین اتاق تشکیل شده است

. معبد این شوشیناک الف نیز در سمت چپ ورودی زیگورات قرار دارد که ورودی آن از حیاط مرکزی بوده و در مرحله دوم ساخت مسدود شد. پس از آن دسترسی به این معبد از سقف طبقه اول و با پله امکان پذیر بوده است.

در دور تا دور بدنه بنای زیگورات یک ردیف آجر کتیبه دار وجود داشته که هر ده رج تکرار شده است و متن آن دلایل ساخت، نام سازنده، مصالح و تزئینات به کار رفته در آن را معرفی می‌کند. در ترجمه يكـي از این آجر نوشته‌ها چـنين آمده:

(( من "اونتاش نَپيريشا" با آجرهاي طلايي رنگ، نقره‌ای رنگ، سنگ‌هاي عقيق سياه، سنگ‌هاي سفيد و سنگ‌هاي... اين معبد مطبق را ساختم و به خدايان “نپيريشا و اينشوشينك” از محله مقدس هديه كردم. كسي كه آن را ويران كند و كسي كه آجرهاي آن را منهدم كند، كسي كه طلا و نقره‌اش را، سنگ‌هاي عقيق سياه، سنگ‌هاي سفيد و سنگ‌هاي... و آجرهايش را بر دارد و به محل ديگري ببرد، باشد كه نفرين خدايان محله مقدس "نپيريشا، اينشوشينك و كريريشا" بر سرش نازل شود و باشد كه نسل او در زير خورشيد برچيده شود)).

در مجموع حدود ۶۵۰۰ آجر کتیبه‌دار در این محوطه به دست آمده است.

بر روی هر یک از وجوه طبقه اول زیگورات چهار ناودان، آب‌های سطح و ناودان پنجمی آب‌های پلکان و درهای هر وجه را جمع می‌کرد. این ناودان‌ها وقتی به سطح مصطبه می‌رسند به صورت آبراهی سرپوشیده با تاق هلالی امتداد می‌یابند و در صحن نیز احتمالا از طریق آبراهی به چاه‌های موجود سرازیر می‌شدند

در هر وجه طبقه دوم زیگورات نیز دو ناودان وجود داشته است که به طبقه اول منتهی می‌شدند. این ناودان‌ها و آبراه‌ها با قیر و گچ پوشیده شده‌اند. برای جلوگیری از سقوط عمودی و تند آب، در بعضی نقاط آبراه‌ها را به صورت پلکانی می‌ساختند.

منبع:پایگاه میراث جهانی چغازنبیل محوطه تاریخی و موزه هفت تپه

ساخت مضیف مهمان خانه مردم عرب

مضیف سازه ای بسیار زیبا است که ازنی وحصیر ساخته شده و قدمت آن به هزاره چهارم قبل از میلاد همزمان با دوره سومری ها بر می گردد.

بر اساس یافته های باستان شناسی بین النهرین قدمت سازه هایی مانند مضیف به دوره سومری‌ها و هزاره چهارم قبل از میلاد برمی‌گردد.
اتاق پذیرایی در خانه های شیوخ و بزرگان عرب مضیف یا محل ضیافت نامیده می شود.

در مضیف مراسم ویژه ای شامل: قهوه خوری، شب نشینی، مشورت و راهنمایی در خصوص ازدواج و جلوگیری از اختلافات خانوادگی و طایفه ای انجام می شود.

مضیف سازه ای است که در ساخت آن از مصالحی همچون نی، خشت و گل استفاده می شود.

بر اساس نقش مهرها و نقوش ظروف باستانی بدست آمده در کاوشهای باستانشناسی از بین النهرین و تمدن سومر در جنوب عراق، این سازه در مناطق جنوبی با نی و حصیر و با مصالح کاملا گیاهی ساخته شده است که به آن بیت القصب میگفتند که به نظر می رسد همین مضیف امروزی باشد هر چند مطمینا در طول زمان کارکرد و مفهوم آن تغییراتی داشته است اما دور از ذهن نیست که این سازه مربوط به مناطق تالابی می باشد.
این سبک خانه سازی قدمتی ۵۵۰۰ ساله در حورالعظیم هویزه و جنوب عراق و شادگان دارد.

بر روی نقش برجسته های و الواح بدست آمده در کاوشهای باستان شناسی می توان سازه ی مذکور را مشاهده نمود. یکی از این نقش برجسته ها در موزه لوور فرانسه قرار دارد، که بخشی از یک ظرف آیینی شامل نقش یک بیت القصب(مضیف امروزی) با دو گاومیش در اطراف آن است که مربوط به ۳۵۰۰ ـ ۳۴۰۰ ق.م. می باشد.

آسمانه ی مضیف منحنی شکل و تعداد ستونهای آن فرد می باشند، این مساله به دو دلیل میتواند باشد اول نقش سازه ای و نیارشی آن و دوم ریشه در آیین ها و اعتقادات اعراب دارد.

استراکچر مضیفی که با نی ساخته می شود، محکم و با تاب آوری زیاد بوده و در مقابل زلزله و نیروهای برشی و کشش بدلیل مفصلی بودن اتصالات در آن، نسبت به نمونه ی ساخته شده با خشت و گل، مقاومتر
درب ورودی مضیف رو به قبله ساخته میشود تا مهمان بر این اساس جهت قبله را بتواند تشخیص دهد و همچنین دارای ارتفاع کمی بوده تا وقتی اشخاص به آن وارد شوند به نشانه ی احترام و ادب در برابر بزرگان قدری خم شده و درواقع نوعی احترام گذاشتن به افراد حاضر می باشد.
در وسط فضای مضیف یک اجاق با نام «موگد» برای مراسم قهوه‌خوری قرار میدهند که این مراسم با آداب ویژه ای اجرا می شود.

تحقیق از: نجلا درخشانی _ کارشناس ارشد مرمت و احیا بناها و بافت های تاریخی

عکس:میلاد حمادی/تسنیم

گذری به سوسنگرد

سوسنگرد- خبرگزاری مهر : سوسنگرد طبق تقسیمات کشوری مرکز شهرستان دشت آزادگان استان خوزستان است. هویزه در جنوب غربی سوسنگرد و بستان در شمال غربی سوسنگرد قرار دارد و رودخانهٔ کرخه از آن می‌گذرد پیشه عمده مردم کشاورزی می‌باشد.

عکس/ نیما رعدپارسا/مهر

اسکله صیادی بحرکان هندیجان

هندیجان یکی از کلیدی‌ترین شهرستان های استان خوزستان با ۹۵ کیلومتر مرز آبی مشترک با خلیج فارس قرار دارد. هندیجان دارای بیش از یک هزار قایق صیادی، ۱۶ لنج صیادی و دو بندر صیادی به نام سجافی و بحرکان است. بندر صیادی بحرکان در ۲۰ کیلومتری هندیجان قرار دارد و به عنوان منطقه نمونه ملی گردشگری ثبت شده. بحرکان بزرگترین اسکله صیادی در ایران است. قایق ها و لنج هایی که در بندر بحرکان پهلو می گیرند حاوی انواع ماهی ها و میگو هستند که به نقاط مختلف ایران و جهان فرستاده می شوند.

خبرگزاری میزان / فاطمه رحیماویان

کول‌فرح خوزستان؛ جایی که سنگ‌ها قصه‌های هزارساله می‌گویند

تنگه کول‌فرح در خوزستان با سنگ‌نگاره‌های ایلامی چند هزارساله، جایی است که تاریخ و طبیعت در هم آمیخته‌اند و بازدیدکنندگان می‌توانند قدم‌به‌قدم با زندگی و آیین‌های مردمان باستانی آشنا شوند.

تنگه کول‌فرح، واقع در استان خوزستان و شمال‌شرقی شهر ایذه، یکی از منحصربه‌فردترین محوطه‌های باستانی و گردشگری ایران است. این تنگه تاریخی شامل سنگ‌نگاره‌های ایلامی است که با ظرافت و جزئیات دقیق روی صخره‌های عظیم حکاکی شده‌اند و زندگی، آیین‌ها و باورهای مردم هزاران سال پیش را به نمایش می‌گذارند. کول‌فرح علاوه بر ارزش تاریخی و فرهنگی، یک مقصد گردشگری طبیعی و فرهنگی نیز محسوب می‌شود، جایی که گردشگران می‌توانند ترکیبی از هنر، تاریخ و مناظر طبیعی را هم‌زمان تجربه کنند.

موقعیت جغرافیایی و دسترسی به کول‌فرح

تنگه کول‌فرح در فاصله حدود ۷ کیلومتری شمال‌شرقی شهر ایذه واقع شده است و دسترسی مناسبی از طریق جاده‌های آسفالته و مسیرهای خاکی دارد. ایذه، نزدیک‌ترین شهر به تنگه، امکانات اقامتی، رستوران و خدمات گردشگری متنوع ارائه می‌دهد. مسیر دسترسی به کول‌فرح از داخل شهر ایذه با تابلوهای راهنمای گردشگری مشخص شده و امکان عبور خودروهای سواری نیز وجود دارد.

این موقعیت جغرافیایی، تنگه را به ترکیبی ایده‌آل از گردشگری فرهنگی و طبیعت‌گردی تبدیل کرده است. در مسیر، گردشگران با مناظر کوهستانی، دشت‌های سرسبز و رودخانه‌های فصلی مواجه می‌شوند که تجربه سفر را جذاب‌تر و چشمگیرتر می‌کند.

تاریخچه و اهمیت فرهنگی کول‌فرح

سنگ‌نگاره‌های کول‌فرح متعلق به دوران ایلامیان هستند، تمدنی که در حدود سه هزار سال قبل از میلاد در جنوب‌غربی ایران شکوفا شد. این نگاره‌ها صحنه‌هایی از زندگی روزمره، مراسم آیینی، جشن‌ها، قربانی‌ها و صحنه‌های مذهبی را به تصویر می‌کشند.

نقش‌ها و تصاویر حکاکی شده در کول‌فرح نه تنها ارزش هنری و زیبایی‌شناسی دارند، بلکه اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار اجتماعی، باورهای مذهبی و مناسک مردم باستانی ارائه می‌کنند. برخی پژوهشگران این آثار را «موزه روباز سنگی» نامیده‌اند، زیرا بازدیدکننده می‌تواند فرهنگ، هنر و تاریخ چند هزار ساله را بدون محدودیت فضا مشاهده کند.

کول‌فرح علاوه بر ارزش ملی، ارزش جهانی نیز دارد و نقش مهمی در فهم تاریخ و تمدن ایران کهن ایفا می‌کند. این سایت تاریخی نشان‌دهنده هنر، معماری و مهارت‌های فرهنگی مردم ایلام است که توانسته‌اند تصاویر مفصل و پیچیده‌ای از زندگی اجتماعی و مذهبی خود را روی صخره‌ها ثبت کنند.

ترکیب طبیعت و تاریخ در گردشگری کول‌فرح

یکی از ویژگی‌های برجسته کول‌فرح، ترکیب منحصربه‌فرد آثار تاریخی با مناظر طبیعی است. تنگه در دل کوه‌های زاگرس واقع شده و محیطی آرام، پاک و خوشایند دارد. گردشگران می‌توانند در مسیر تنگه پیاده‌روی کنند، از مناظر صخره‌ای و دره‌های اطراف لذت ببرند و همزمان با مشاهده سنگ‌نگاره‌ها، تجربه‌ای چندبعدی از تاریخ و طبیعت کسب کنند.

این تجربه باعث می‌شود کول‌فرح برای گردشگران با سلایق مختلف جذاب باشد، چه علاقه‌مند به تاریخ و فرهنگ باشند و چه عاشق طبیعت و محیط‌های کوهستانی. همچنین وجود مسیرهای کوهستانی اطراف، امکان پیاده‌روی و کوه‌پیمایی سبک را برای گردشگران فراهم می‌کند.

جاذبه‌های جانبی اطراف کول‌فرح

بازدید از کول‌فرح می‌تواند با تجربه سایر جاذبه‌های تاریخی و طبیعی اطراف منطقه ترکیب شود؛ از جمله تالاب میانگران که محیطی مناسب برای طبیعت‌گردی، پرنده‌نگری و عکاسی فراهم می‌کند، تپه‌های باستانی پرچستان و چغاکره که بقایای تمدن‌های کهن منطقه را به نمایش می‌گذارند و روستاهای اطراف ایذه که فرصت آشنایی با فرهنگ محلی و زندگی سنتی مردم خوزستان را ارائه می‌دهند. این تنوع جاذبه‌ها باعث می‌شود گردشگران با سلایق مختلف، چه علاقه‌مند به بازدید فرهنگی و تاریخی و چه دوستداران طبیعت، تجربه‌ای کامل و جامع از سفر به این منطقه داشته باشند.

تجربه گردشگری و فعالیت‌ها

بازدید از کول‌فرح تجربه‌ای چندبعدی و جامع است که گردشگران را همزمان با تاریخ، فرهنگ و طبیعت مواجه می‌کند. تماشای سنگ‌نگاره‌های ایلامی و درک آیین‌ها، مراسم و باورهای مردم باستانی، بخش اصلی بازدید فرهنگی را تشکیل می‌دهد، در حالی که پیاده‌روی در مسیرهای تنگه و لذت بردن از محیط کوهستانی و دره‌ها، تجربه‌ای آرام‌بخش و دلنشین ارائه می‌دهد، علاقه‌مندان به عکاسی نیز می‌توانند تصاویر بی‌نظیری از ترکیب آثار تاریخی و مناظر طبیعی ثبت کنند و دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تاریخ، باستان‌شناسی و مردم‌شناسی نیز از کول‌فرح به‌عنوان یک کلاس زنده میدانی بهره‌مند شوند و فرصت یادگیری عملی و نزدیک شدن به فرهنگ کهن منطقه را پیدا کنند.

امکانات گردشگری و نکات عملی

پارکینگ و دسترسی جاده‌ای: کول‌فرح دارای پارکینگ است و مسیر دسترسی مناسب خودروهای سواری دارد.

اقامت و پذیرایی: بهترین گزینه برای اقامت، شهر ایذه است که هتل و مهمان‌سرا دارد.

تجهیزات مورد نیاز: آب، خوراکی، کلاه آفتاب‌گیر و کفش مناسب پیاده‌روی توصیه می‌شود.

راهنمای محلی: استفاده از راهنمای محلی یا کتابچه‌های اطلاعاتی تجربه بازدید را غنی‌تر می‌کند.

حفاظت از آثار: بازدیدکنندگان باید از لمس یا آسیب رساندن به سنگ‌نگاره‌ها خودداری کنند.

مسیر سفر پیشنهادی و زمان‌بندی بازدید

برای بازدید کامل از کول‌فرح و جاذبه‌های اطراف، می‌توان یک برنامه دو روزه تنظیم کرد که روز اول با حرکت از ایذه به کول‌فرح آغاز می‌شود و شامل بازدید از سنگ‌نگاره‌ها، پیاده‌روی در مسیر تنگه، عکاسی و استراحت در محیط طبیعی است و در روز دوم به بازدید از تالاب میانگران، تپه‌های باستانی پرچستان و چغاکره و آشنایی با فرهنگ محلی روستاهای اطراف اختصاص داد. زمان‌بندی این برنامه به گونه‌ای است که صبح زود برای بازدید از تنگه، ظهر برای استراحت و صرف نهار و بعدازظهر برای بازدید از جاذبه‌های جانبی در نظر گرفته شده و به این ترتیب تجربه‌ای کامل و جامع از گردشگری فرهنگی و طبیعی را برای بازدیدکنندگان فراهم می‌کند.

ثبت جهانی و حفاظت

کول‌فرح در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و نیز در نوبت فهرست ثبت جهانی یونسکو قرار دارد. این امر اهمیت تاریخی، فرهنگی و گردشگری آن را تأیید می‌کند و باعث جذب گردشگران داخلی و بین‌المللی می‌شود. حفاظت از این محوطه برای نسل‌های آینده اهمیت بالایی دارد و مشارکت گردشگران در حفظ آن ضروری است.

حرف آخر

تنگه کول‌فرح یک مقصد گردشگری جامع و بی‌نظیر است که ترکیبی از تاریخ، هنر و طبیعت را به بازدیدکنندگان ارائه می‌دهد و تجربه‌ای فراموش‌نشدنی برای گردشگران داخلی و خارجی، علاقه‌مندان به تاریخ، طبیعت و عکاسی، و حتی پژوهشگران فراهم می‌کند. بازدیدکنندگان می‌توانند از سنگ‌نگاره‌های ایلامی با هزاران سال قدمت دیدن کنند، از چشم‌انداز طبیعی و محیط آرام لذت ببرند، تجربه‌ای آموزشی و فرهنگی کسب کنند و سفر خود را به بهترین شکل برنامه‌ریزی کنند. کول‌فرح نه تنها یک جاذبه گردشگری داخلی بلکه یک میراث فرهنگی و تاریخی با ارزش جهانی است که همه گردشگران باید آن را تجربه کنند

عکس:علی معرف/ایرنا

هنر چوقا بافی

چوقا که با نام­ های عبای دهقانی و چوخا نیز شناخته می­ شود بالاپوشی است که مردان قوم بختیاری مانند پالتو بر روی پیراهن آستین­ بلند یا کت می ­پوشند. این بافته‌ی سنتی هنر دست زنان توانمند ایل بختیاری است و یکی از صنایع ­دستی شاخص استان خوزستان چهار­محال و ­بختیاری به شمار می­ رود.

این بافته به نوعی نماد و سمبل ایل محسوب می­ شود. شکل این قبا راسته و بدون آستین است و قد آن تا سر زانو­ها می­ رسد. جنس آن از پشم طبیعی گوسفند و به رنگ سیاه و سفید است.

چوقا که خطوط موازی مشکی بر زمینه سفید آن زیبایی منحصربه ­فردی به آن بخشیده از کهن ­ترین لباس ­های اقوام ایرانی است.

برخی از اهل فن وجود دو رنگ سیاه و سفید را در این تن ­پوش نمادی از خیر برای رنگ سفید و شر برای رنگ سیاه دانسته ­اند و از آنجا که خط ­های سفید از پایین به بالا می­ آیند و خط ­های سیاه از بالا به پایین می ­روند آن را بیانگر پیروزی خیر بر شر می­ دانند. برای بافت چوقا از دستگاه نساجی سنتی استفاده می­ شود.

بافت این تن­ پوش بدون هیچ الگو، مدل، طرح یا نقشه و تنها بر اساس حافظه‌ی ذهنی بافته می ­شود.

برای بافت یک چوقای متوسط، حدود یک کیلوگرم نخ پنبه ای و یک کیلوگرم خامه‌ی پشمی به کار می­ رود

. چوقا برای مردم بختیاری از جایگاه ویژه ­ایی برخوردار است، هر زمان فردی از دنیا برود در غم از دست­ دادن او مردان ایل چوقا از تن بیرون می­ کنند و به هنگام جشن، مراسم عروسی و رقص معروفِ دستمال مردان ایل با پوشیدن چوقا در مراسم حضور پیدا می ­کنند.

در ادبیات شفاهی قوم بختیاری به نمونه­ هایی از چوقا­بافی بر­می­ خوریم که خود نشان از اصالت و ریشه ­دار بودن این هنر اصیل دارد: "چوقا بعد بارون دی نی خُم" یعنی "چوقا پس از باران نمی­خواهم" که به معنی آن است به لطف بی­ه نگام نیازی ندارم

. واژه‌ی چوقا در بخشی از ترانه­ ها هم وجود دارد که بازتاب عشق به وطن است: "بختیاری زادیم چوقای موری به وروم" (من پسری از قوم بختیاری هستم که چوقا به تن دارم) "گربوه روز تفاق مرجون ایدم سی کشورم" (اگر دشمن قصد تجاوز به کشورم را داشته باشد جانم را هم فدا می­کنم).

چوقاهای بافته شده در استان خوزستان و چهار محال و بختیاری از بهترین نوع چوقاست که هر طایفه از ایل سعی دارد آن را به ­شکل مرغوب تری عرضه کند.

در حال حاضر بهترین نمونه‌ی چوخا متعلق به طایفه‌ی کیارسی کیومرثی (مورزی) است. چوقا با قدمت ۱۵۰ ساله در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

قابل ذکر است که روستای شوکل حاجی‌وند در اندیکا استان خوزستان به عنوان روستای ملی چوقابافی به ثبت رسیده است

.اغلب زنان روستای شوکل حاجیوند در شهرستان اندیکا به کار بافت چوقا مشغول هستند و بیشتر آنان فنون بافت این پوشش را نسل به نسل فراگرفته‌اند و به نسل‌های بعدی نیز منتقل کرده و می‌کنند.

عکس:مرضیه رزاززاده/ایمنا

کاخ آپادنا

«کاخ آپادانا» در شهرستان شوش استان خوزستان و در محدوده مربوط به قلعه شوش قرار گرفته است؛ شوش، یکی از کهن‌ترین شهرهای جهان است.

این کاخ، قصر زمستانی شاهان هخامنشی و کاخ اصلی داریوش یکم بوده که به دستور داریوش کبیر، در شهر باستانی شوش روی آثار و بقایای عیلامی بنا نهاده شد دیوارهای کاخ از خشت و ستون‌های آن از جنس سنگ است

. بخش‌های مهمی از آن در زمان اردشیر اول دچار آتش‌سوزی شد و در زمان اردشیر دوم بازسازی شد.

در نهایت هم حفاری سال‌های ۱۳۱۱ از زیرخاک بیرون آورده شد. و در مهرماه ۱۳۸۰ به عنوان اثر ملی به ثبت رسید

. محوطه‌ی تاریخی شوش که شامل عمارت‌های کاخ شائور، کاخ آپادانا، دروازه شرقی، مسجد جامع شوش، تپه‌های آکروپل، قلعه فرانسوی‌ها و … در سال ۲۰۱۵ میلادی به ثبت جهانی رسیدهاشت.

مجموعه‌ی کاخ آپادانا از اتاق‌ها و تالارهای بسیاری برخوردار بوده که در حال حاضر تنها ۱۱۰ اتاق و تالار آن توسط کاوش‌گران و باستان‌شناسان کشف شده است

عکس:وحید حسینی

آبشار آرپناه لالی

آبشارهای آرپناه یا آبشارهای کسد در ۴۵ کیلومتری شمال شرقی شهرستان لالی قرار دارد و از مکان‌های دیدنی و توریستی شهرستان لالی است که دارای باغ‌ها و درخت‌های سرسبز است. چشمه بزرگی که از دل کوه سرازیر می‌شود در مسیر خود به شکل آبشار درآمده است که با طی مسیری طولانی و پیوستن به آب چشمه تلوک(بی بی ترخان) و چشمه آب شور(سور) در پایین دست به رود کارون می‌ریزد. قرار گرفتن این مکان در بین کوه‌ها و وجود خود آبشار باعث خنکی نسبی این مکان در تابستان‌ها شده است.

عکاس: مهناز دژبان - ایسنا خوزستان

طبیعت روستای«مال آقا»

مال آقا روستایی در شهر قلعه تل از توابع شهرستان باغملک یکی از مناطق خوش آب و هوای خوزستان می‌ باشد. این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

همه ساله خصوصاً در دو فصل بهار و تابستان ده ها هزار نفر از اقصی نقاط خوزستان و استان های همجوار برای گذراندن اوقات فراغت و سیاحت به این مکان خوش آب و هوا سفر می‌کنند. از جاذبه ‌های طبیعی این روستا می توان به آبشار زیبای شیوند، درختان انار، چنارهای سر به فلک کشیده و گیاهان محلی در حاشیه رودخانه را نام برد. همچنین می توان به آثار تاریخی این منطقه که شامل کتیبه ‌های سنگ نوشته به جا مانده از دوران مصریان ملقب به بردگپ (سنگ بزرگ) و همینطور آثار باقیمانده از خانه ‌های ساخته شده در دل کوه، اشاره کرد.

یکی دیگر از دیدنی ‌های این منطقه زیبا که به بهشت خوزستان شهرت دارد، یک سازه کهن آبیاری در کنار روستا است که در گویش محلی آن را “بیاره” و در اصطلاح علمی، فلوم (Flume) می‌نامند. این سازه سنتی برای انتقال آب از محل هایی که گسستگی در مسیر وجود داشته باشد ساخته می‌ شود. این سازه در فصول بهار و تابستان پوشیده از گیاه “پر سیاوش” می‌شود و منظره زیبایی به وجود می ‌آورد. علاقمندان دیدار این روستای زیبا از شهر باغملک که به سمت مال آقا حرکت می کنند با پشت سر گذاشتن شهر قلعه تل و طی حدود چهار کیلومتر راه با دیدن تپه ها و کوه ها و نسیم خنک کوهستان و جنگل های انبوه بلوط، گویی وارد دنیایی متفاوت شده اند. کمی جلوتر، روستای تمبی با قدمتی چند هزار ساله و بافتی زیبا در دل کوهستان در مقابل دیدگان گردشگران قد علم می کند

عکس: ایرنا

.

"شیوند" خوزستان منطقه ای زیبا و بکر در دل کوههای منگشت

اهواز- ایرنا- آبشار شیوند بهشتی پنهان در پس کوه های منگشت که تاکنون بکر و دست نخورده باقی مانده است. روستاهای شیوند از سه روستای بزرگ شیوند، نوشیوند و پشت آسیاب به فاصله ۱ کیلومتر از یکدیگر و به شکل یک سه گوش قرار دارند، به گونه ای که رودخانه شیوند از میان این سه روستا رد می شود. آبشار 90 متری شیوند نیز از دل کوه ، فاصله ای حدود ۴ کیلومتر را می پیماید و به دریاچه سد کارون 3 می ریزد.

عکس : حمیدرضاترابی فرد

طبیعت شهرستان شوش

شهرستان شوش در شمال استان خوزستان واقع شده است. این شهر تاریخی علاوه بر قدمت چند هزار ساله دارای طبیعتی بکر و آب و هوای خوب در فصل‌های پاییز، زمستان و بهار است. عبور سه رودخانه از شهرستان شوش دانیال و وجود جنگل‌های حفاظت شده کرخه و دز زیستگاه بسیاری از گونه‌های جانوری است. عبور رودخانه کرخه از غرب، رودخانه دز از شرق و رودخانه شاوور از مرکز شوش، طبیعت زیبایی به این شهرستان بخشیده است.

عکس: سید حامد موسوی

شیر سنگی؛ میراثی رو به فراموشی

شیر سنگی، یا «بردشیر»، تندیس‌هایی از جنس سنگ‌ هستند که در گذشته توسط سنگ‌ تراش‌های ایل بختیاری در استان‌های چهارمحال و بختیاری و شمال خوزستان به شکل شیر تراشیده می‌شدند و به نشانهٔ شجاعت، دلاوری و ویژگی‌هایی چون هنرمندی در شکار و تیراندازی در جنگ و مهارت در سوارکاری، بر آرامگاه بزرگان قوم خود قرار می‌دادند. هنوز هم در مناطق بختیاری نشین شیرهای سنگی برای گذاشتن بر سر قبرها می‌سازند. اما دیگر این شیرها شبیه بردشیرها نیستند. شیرسنگی‌های جدید از جنس گرانیت و مرمر و سنگ‌های آهنگی صنعتی تراشیده می‌شوند و طرحشان شبیه شیرهای رومی-فرنگی است.

علیرضا محمدی

زیگورات چغازنبیل

حوطه میراث جهانی چغازنبیل شهری آیینی بوده که در حال حاضر بزرگ‌ترین اثر معماری شناخته شده از تمدن ایلام میانه است. این اثر در قرن ۱۳ قبل از میلاد به دستور پادشاه مقتدر این سلسله، اونتاش نپیریشا ساخته شده و به خدایان بزرگ ایلامی، نپیریشا و اینشوشیناک به صورت وقف اهدا می‌شود.

«زیگورات چغازنبیل» یکی از آثار به جای مانده از تمدن ایلام است که در کنار شهر شوش، هزاران سال ایستاده است. در فاصله سال‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۰ میلادی با توجه به فعالیت‌های گسترده شرکت‌های نفتی خارجی در منطقه و بررسی‌های زمین‌شناسی که از سوی کارشناسان این شرکت‌ها صورت می‌گرفته یکی از کارشناسان شرکت نفت در محوطه چغازنبیل، آجرنوشت‌هایی می‌یابد و آن را به هیئت باستان‌شناسی مستقر در شوش به سرپرستی دومکنم تحویل می‌دهد.
خواندن این آجرنوشته امکان شناخت یکی از شهر‌های ایلامی به نام دوراونتاش را فراهم می‌کند. پس از دومکنم، گیرشمن، باستان‌شناس فرانسوی حفاری‌های چغازنبیل را ادامه می‌دهد. از سال ۱۳۷۸ خورشیدی، کاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناسی این محوطه به سرپرستی دکتر بهزاد مفیدی ادامه یافت.
باستان‌شناسان برای این مجموعه تاریخی، عملکرد دفاعی قائل نشده‌اند. ذیقورت با تشدید روی حروف «ق و ر» کلمه‌ای اکدی است. در ایران تلفظ این کلمه از گزارش‌های گیرشمن گرفته شده و عموماً زیگورات نوشته شده و به معنای بلند و برافراشته ساختن است. با نزدیک شدن به نوروز، فصل سفر و گردشگری در ایران، مسئولان و مدیران سایت‌های تاریخی و فرهنگی کشور در تلاش هستند تا با بهبود خدمات و امکانات، تجربه بهتری را برای گردشگران داخلی و خارجی فراهم کنند.
در این راستا، مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه از نصب دکل موقت مخابراتی همراه اول در محوطه باستانی چغازنبیل خبر داد. این اقدام با هدف تقویت اینترنت و بهبود ارتباطات مخابراتی برای گردشگران نوروزی انجام شده است. مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه، می‌گوید: «با همکاری اداره مخابرات شهرستان شوش، یک دستگاه تقویت‌کننده آنتن همراه اول در محوطه چغازنبیل نصب شده است. این اقدام با رعایت مسائل حفاظتی و با هدف بهینه‌سازی خدمات‌رسانی به گردشگران انجام شده است.»
عاطفه رشنویی با اشاره به اهمیت دسترسی به اینترنت در دنیای امروز ادامه می‌دهد: «امروزه دستیابی همزمان به اطلاعات تحت وب و اشتراک‌گذاری تصاویر با دوستان و آشنایان از مهم‌ترین تفریحات گردشگران در سفر به مکان‌های تاریخی محسوب می‌شود. نصب‌و‌راه‌اندازی این دکل با هدف افزایش پهنای باند و ظرفیت شبکه ارتباطات مخابراتی در راستای ارائه خدمات مطلوب و با کیفیت به گردشگران نوروزی و پایداری ارتباطات در محوطه تاریخی چغازنبیل بوده است.»
وی با تأکید بر نقش مؤثر طرح‌های مخابراتی در ارائه خدمات به گردشگران تصریح می‌کند: «تهیه بستر و ایجاد زیرساخت‌های مخابراتی و اینترنت از اهداف اصلی پایگاه میراث‌جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه است. این اقدامات نه تنها رضایت گردشگران را به همراه دارد، بلکه به معرفی بهتر این سایت تاریخی به جهانیان کمک می‌کند.»
چغازنبیل، یکی از باشکوه‌ترین آثار تاریخی ایران و جهان، در استان خوزستان واقع شده است. این محوطه باستانی که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده، بازمانده شهر دوراونتاش، پایتخت ایلام باستان، است. زیگورات چغازنبیل به عنوان یکی از نخستین نمونه‌های معماری مذهبی در جهان، هر ساله هزاران گردشگر را به خود جذب می‌کند.

با توجه به اهمیت این سایت تاریخی، ارائه خدمات مناسب به بازدیدکنندگان از اولویت‌های مسئولان این پایگاه است.

منبع: روزنامه جوان

قلعه شوش، آکروپل باشکوه خوزستان

شهر باستانی شوش از مهم‌ترین و باشکوه‌ترین سکونت‌گاه‌های شناخته‌شده در جهان با قدمتی حدود چهارهزار سال پیش از میلاد (بنا به نظریاتی هفت‌هزار سال پیش از میلاد) است.

محوطه باستانی شوش ناحیه‌ای وسیع از بناها و سازه‌های معماری بسیار متنوعی را از پیش از تاریخ تا دوران اسلامی در بر می‌گیرد.

یکی از این بناها قلعه تاریخی شوش موسوم به قلعه فرانسوی‌ها است.

این قلعه، توسط ژاک دمورگان فرانسوی برای سکونت باستان‌شناسان فرانسوی در نزدیکی آرامگاه دانیال نبی در شوش روی تپه‌ای تاریخی بناشده‌ است.

از مهم‌ترین آثار بدست آمده از این تپه‌ها می‌توان به مجسمهٔ معروف ملکه ناپیر اسوستون، لیوان مشهور سفالی شوش به رنگ نخودی و نقش بزکوهی و قانون حمورابی اشاره کرد. این قلعه دارای نقشه‌ای قرون‌وسطایی است و توسط فرانسوی‌ها با استفاده از نیروی کار ایرانی و نظارت خاندان فیلی که امنیت ساخت را بر عهده داشتند و مصطفی دزفولی ساخته شده‌ است

. ساخت قلعه با استفاده از آجرهای کاخ داریوش هخامنشی (کاخ آپادانای شوش) و تعدادی از آجرهای منقوش به خط میخی چغازنبیل که ناشی از تخریب قسمت‌هایی از این بناها بوده انجام شده‌است.

پیگیری‌ها و مکاتبات دولت ایران برای بازپس‌گیری اسناد و مدارک قلعه فرانسوی‌ها که روی تپه آکروپل ساخته شده بود منجر به تحویل اسناد و مدارک این قلعه در سال ۱۳۷۳ از سوی دولت فرانسه به ایران شد.

نقشهٔ قلعه، ذوزنقه‌شکل است که قاعدهٔ کوچک آن در سمت شمال واقع شده و دور تا دور آن را راهرویی احاطه کرده و چند ردیف اتاق به سمت حیاط، بر گِرد آن قرار گرفته‌است.

برج شمال‌غربی قلعه، مربع‌شکل و برج شمال‌شرقی، دایره‌شکل است

منبع:میراث آریا