راهنمای محلی خوزستان

برداشت گل روستای شبیشه حمیدیه

گلهای سنبل، زنبق و همیشه بهار از جمله گل‌هایی هستند که در استان خوزستان، با رنگ‌ها و عطرهای بینظیرشان، نویدبخش آغاز فصل بهار محسوب می‌شوند.

این گل‌ها در اواخر زمستان و با نزدیک شدن به اسفندماه، آخرین ماه سال، در باغ‌های سرسبز روستای شبیشه، از توابع شهرستان حمیدیه، به شکوفایی می‌رسند.

باغداران محلی در این زمان، با شور و نشاط خاصی، برداشت گلهای زیبا و خوشبو را آغاز می‌کنند و طبیعت منطقه را با رنگهای زنده و جذابشان زینت می‌بخشند

خانه( هتل)تاریخی طبیب در شوشتر

خانه (هتل) سنتی طبیب شوشتر از سکونت‌گاه‌های سنتی مردمان شوشتر در دوران قاجار است که در حاشیه محله دلدل و گذر تاریخی سنگ‌فرش بنا شده و یکی از عناصر مجموعه تاریخی افضل محسوب می‌شود.

این اثر فاخر در چهار طبقه (دو طبقه در بالا و دو طبقه در زیرزمین) با تزیینات خاص یکی از زیبا‌ترین عمارت‌های شهرستان شوشتر است.

تزییات به کار رفته در این خانه گچ‌بری، چوب گره‌چینی، جحاری‌های فاخر، آجر و خوون‌چینی است.

خانه طبیب شوشتری در سال ۱۳۹۳ با شماره ۳۱۰۸۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

این خانه هتل سنتی امروزه به عنوان هتل سنتی در شوشتر مرمت و باسازی و میزبان گردشگران داخلی و خارجی می باشد.

عکس:ایکنا

پیوند طبیعت و انسان در اندیکا

شهرستان اندیکا با قدمت چهار هزارساله خود و به دلیل داشتن طبیعتی بکر و جذاب و دیدنی‌های تاریخی متعدد، به یکی از مقاصد محبوب گردشگری در کشور تبدیل شده است.

شهرستان اندیکا جزو شهرهای توریستی کشور و یکی از شهرهای قدیمی و بختیاری نشین استان خوزستان است. این شهرستان با قدمت چهار هزارساله خود، مهد تمدن بزرگی چون عیلام باستان بوده و به دلیل داشتن طبیعتی بکر و جذاب و دیدنی‌های تاریخی متعدد، یکی از مقاصد محبوب گردشگری در کشور است.

اندیکا یکی از شهرهای توریستی و دیدنی خوزستان است که در نزدیکی مسجدسلیمان، لالی و ایذه قرار دارد و مرکز آن شهر قلعه خواجه است که تا اهواز، ۲۱۷ کیلومتر فاصله دارد؛ نام اندیکا در گذشته و در زبان بومی نیز اندکو بوده که در زبان لری اندی به معنی شگفتی و کو به معنی کوه است.

اندیکا دارای ۵۹۵ روستا و آبادی، ۶ دهستان و ۲۰۰ اثر تاریخی است. این شهر همچنین به دلیل آب و هوای مطبوع و طبیعت بکری که دارد، به عنوان مقصدی محبوب برای سفر و گردشگری محسوب می‌شود.
شهرستان اندیکا یکی از شهرهای توریستی استان خوزستان با آب و هوای بی‌نظیر و طبیعتی بکر و همچنین جاذبه‌های متنوع است که در سال‌های اخیر توجه بسیاری از گردشگران را به خود جلب کرد. اندیکا با جنگل‌های سرسبز و انبوه، کوه‌های سر به فلک کشیده، رودخانه‌ها و آبشارهای خروشان به عنوان قطب گردشگری در خوزستان شناخته می‌شود و از جمله مشهورترین جاذبه‌های طبیعی آن می‌توان به جنگل‌های بلوط، آبشارها و کوه‌های زاگرس، روستاهای بکر و بسیاری موارد دیگر اشاره کرد.

تصاویر قدیمی از معبد چغازنبیل

محوطه چغازنبیل در مختصات جغرافیایی 39 S 265895m E, 3544110m N در دشت خوزستان و در فاصله حدود سی کیلومتری جنوب شرقی شهر شوش است.

نام "چغازنبیل" از آن جهت انتخاب شده است که بلندترین و بارزترین بنای موجود در محوطه که زیگورات آن است، قبل از کاوش به صورت یک تپه بزرگ و مانند یک سبد برگشته دیده می‌شد

. محوطه چغازنبیل در واقع یک شهر به جا مانده از دوره ایلام و به وسعت صد هکتار است.ایلام نام تمدنی باستانی است که از حدود ۲۹۰۰ پیش از میلاد تا ۶۴۶ پیش از میلاد در پهنه گسترده‌ای از غرب تا جنوب‌ غرب و جنوب ایران کشیده شده است.

این تمدن متشکل از شاهک‌ نشینانی در دو نوع زیستگاه کاملا متفاوت یعنی ارتفاعات و دشت های جلگه‌ای زاگرس بوده است که در هر مقطع زمانی یکی از این خوانین یا شاهک‌ نشینان این مناطق به قدرت رسیده‌ اند

. اغلب شاهان ایلام به خود لقب "شاه انشان و شوش" داده‌اند. این دو شهر دو مرکز مهم ایلامیان، یکی در ارتفاعات (انشان) و دیگری در دشت‌ های جلگه‌ ای (شوش) است. باستان‌ شناسان تمدن ایلام را با توجه به وقایع سیاسی به سه دوره ایلام قدیم، ایلام میانه و ایلام جدید تقسیم می‌کنند. چغازنبیل در دوره ایلام میانه تاسیس شده است.

این شهر در زمان حیات به زبان ایلامی "ال- اونتاش" و به زبان اکدی به "دور اونتاش" شناخته می‌شده است. این شهر به دستور اونتاش ناپیریشا یکی از پادشاهان مقتدر عیلامی بنا شده ، به همین دلیل آن را ال اونتاش یعنی شهر یا قلعه اونتاش می‌خواندند. اوج رونق ساخت و ساز در شهر دوراونتاش در زمان بيست سال سلطنت اونتاش ناپيرشا یعنی از ۱۳۲۰ الی ۱۳۰۰ پیش از میلاد بوده است، اگرچه پس از مرگ وي از رونق شهر كاسته مي‌شود ولي همچنان ساخت و سازهايي غير سلطنتي و پرستش معابد در آن صورت گرفته است.

شهر ال اونتاش یک شهر سلطنتی و مذهبی است، از آن جهت سلطنتی که کاخ‌ های به جا مانده از آن مخصوص اشراف ایلامی ساخته شده است و از آن جهت مذهبی که دارای معابد مختلفی برای خدایان مختلف ایلامی است. اونتاش ناپیریشا در ساخت شهر دستور داده که برای هر دو دسته خدایان ایلامی مورد پرستش مردم ساکن در ارتفاعات و مردم ساکن در دشت‌ ها، معابدی برپا شود و معبد اصلی شهر که همان زیگورات شهر است، برای پرستش دو خدای اینشوشینک (مهم‌ترین خدای ساکنین دشت خوزستان) و نپیریشا (مهم‌ترین خدای ساکنین ارتفاعات) ساخته شده است، از اینرو بسیاری از باستان‌ شناسان معتقدند هدف اونتاش ناپیریشا در ساخت این شهر اتحاد بین مردم ساکن ارتفاعات و مردم ساکن دشت‌ بوده است.

بارزترین بنای شهر ال اونتاش زیگورات آن بوده که در مرکز شهر برپا شده است. زیگورات به بناهای مطبقی گفته می‌شود که به عنوان معبد یا مکانی مذهبی استفاده می‌شده‌اند.

سنت زیگورات سازی یک سنت قدیمی از هزاره چهارم پیش از میلاد در بین‌النهرین است که در هزاره دوم این سنت در بین‌النهرین توسط کاسی‌ها و در جنوب غربی ایران توسط ایلامی‌ها احیا می‌شود. زیگورات شهر ال اونتاش با وجود آنکه از زیگورات‌های بین‌النهرینی الهام گرفته است، ویژگی‌های مخصوص به خود را در ساخت، تزئینات و کاربری دارد.

زیگورات چغازنبیل یک بنای مربع است که هر ضلع آن حدود ۱۰۵ متر طول دارد. چهار گوشۀ بنای زیگورات دقیقا منطبق بر چهار جهت اصلی جغرافیایی است.

زیگورات در پنج طبقه به ارتفاع ۵۲ متر ساخته شده که امروزه فقط دو و نیم طبقه از آن یعنی ۲۵ متر باقی مانده است.

بر روی طبقه چهارم زیگورات احتمالا معبد اعلی ساخته شده که امروزه آثاری از آن وجود ندارد و صرفا گل میخ‌ها و آجرهای لعابدار باقی مانده، به وجود این معبد اشاره می‌کنند.

در هر چهار طرف بنا، پلکان‌هایی تعبیه شده که به ورودی زیگورات در طبقه اول می‌رسیده است ولی براي صعود به طبقات بالاتر از پلكان ضلع جنوب غربي استفاده می‌کرده‌اند. ابعاد چهار دروازه زیگورات تقریبا اندازه هم هستند، تعداد پلکان‌های دروازه‌ها نیز اختلاف کمی دارند و این اختلاف جزئی با توجه به شیب زمین در نظر گرفته شده است.

این پله‌ها آجری هستند و با لایه‌ای از سنگ‌چین حفاظت می‌شدند. بر روی بخش‌هایی از پلکان‌ها‌ که در نهایت به معبد اعلی می‌رسیده، طاق‌های هلالی ساخته‌اند. به نظر مي‌رسد درهاي اين دروازه‌ها با ميله‌هاي شيشه‌اي تزئين شده بودند

. در دو طرف دروازه‌های ورودی‌ این بنا، معمولاً مجسمه حیوانات به عنوان نگهبانان زیگورات قرار داده می‌شد. دو نمونه از این مجسمه‌ها در کاوش‌ها پیدا شدند.

یکی مجسمه شیردال (شیرعقاب) است که امروزه در موزه هفت تپه نگهداری می‌شود و دیگری مجسمه گاو نر که در سالن ایران باستان موزه ملی قرار دارد.

گیرشمن در خلال کاوش متوجه شد که بنای زیگورات در دو مرحله ساخته شده است. در مرحله اول، یک حیاط مرکزی مربع که رواق‌ها و اتاقی‌های باریک و کشیده در دورتادور آن ساخته شده است.

ورودی بعضی از اتاق‌ها در حیاط مرکزی و بعضی دیگر از بیرون بوده است. این حیاط و اتاق‌های آن بر روی سکویی آجری که طول هر ضلع آن ۱۰۵ متر است، ساخته شد. در مرحله دوم، رواق‌ها و ورودی اتاق‌هایی که از حیاط مرکزی باز می‌شدند، مسدود شده و حیاط مرکزی با انبوهی از خشت در سه ارتفاع مختلف پر شده که به ترتیب طبقات دوم، سوم و چهارم را شکل داده‌اند، در واقع پی هر سه این طبقات از کف طبقه اول شروع می‌شود.

بنابراین زیگورات چغازنبیل یک هسته خشتی توپر است که پوستۀ آجری بر روی آن کشیده‌اند. بر روی طبقه چهارم، معبد اعلی به صورت یک اتاق ساخته شده بود. این معبد اعلی یا همان کوکونوم (Kukunum) به ناپیریشا یکی از خدایان بزرگ مردم ساکن کوه‌های سرزمین ایلام تقدیم شده است.

معابد این شوشیناک در طبقه اول زیگورات و در ضلع جنوب غربی آن قرار گرفتند. معبد این شوشیناک ب، در سمت راست ورودی زیگورات قرار دارد. ورودی این معبد با طاقی هلالی قابل مشاهده و از چندین اتاق تشکیل شده است

. معبد این شوشیناک الف نیز در سمت چپ ورودی زیگورات قرار دارد که ورودی آن از حیاط مرکزی بوده و در مرحله دوم ساخت مسدود شد. پس از آن دسترسی به این معبد از سقف طبقه اول و با پله امکان پذیر بوده است.

در دور تا دور بدنه بنای زیگورات یک ردیف آجر کتیبه دار وجود داشته که هر ده رج تکرار شده است و متن آن دلایل ساخت، نام سازنده، مصالح و تزئینات به کار رفته در آن را معرفی می‌کند. در ترجمه يكـي از این آجر نوشته‌ها چـنين آمده:

(( من "اونتاش نَپيريشا" با آجرهاي طلايي رنگ، نقره‌ای رنگ، سنگ‌هاي عقيق سياه، سنگ‌هاي سفيد و سنگ‌هاي... اين معبد مطبق را ساختم و به خدايان “نپيريشا و اينشوشينك” از محله مقدس هديه كردم. كسي كه آن را ويران كند و كسي كه آجرهاي آن را منهدم كند، كسي كه طلا و نقره‌اش را، سنگ‌هاي عقيق سياه، سنگ‌هاي سفيد و سنگ‌هاي... و آجرهايش را بر دارد و به محل ديگري ببرد، باشد كه نفرين خدايان محله مقدس "نپيريشا، اينشوشينك و كريريشا" بر سرش نازل شود و باشد كه نسل او در زير خورشيد برچيده شود)).

در مجموع حدود ۶۵۰۰ آجر کتیبه‌دار در این محوطه به دست آمده است.

بر روی هر یک از وجوه طبقه اول زیگورات چهار ناودان، آب‌های سطح و ناودان پنجمی آب‌های پلکان و درهای هر وجه را جمع می‌کرد. این ناودان‌ها وقتی به سطح مصطبه می‌رسند به صورت آبراهی سرپوشیده با تاق هلالی امتداد می‌یابند و در صحن نیز احتمالا از طریق آبراهی به چاه‌های موجود سرازیر می‌شدند

در هر وجه طبقه دوم زیگورات نیز دو ناودان وجود داشته است که به طبقه اول منتهی می‌شدند. این ناودان‌ها و آبراه‌ها با قیر و گچ پوشیده شده‌اند. برای جلوگیری از سقوط عمودی و تند آب، در بعضی نقاط آبراه‌ها را به صورت پلکانی می‌ساختند.

منبع:پایگاه میراث جهانی چغازنبیل محوطه تاریخی و موزه هفت تپه

ساخت مضیف مهمان خانه مردم عرب

مضیف سازه ای بسیار زیبا است که ازنی وحصیر ساخته شده و قدمت آن به هزاره چهارم قبل از میلاد همزمان با دوره سومری ها بر می گردد.

بر اساس یافته های باستان شناسی بین النهرین قدمت سازه هایی مانند مضیف به دوره سومری‌ها و هزاره چهارم قبل از میلاد برمی‌گردد.
اتاق پذیرایی در خانه های شیوخ و بزرگان عرب مضیف یا محل ضیافت نامیده می شود.

در مضیف مراسم ویژه ای شامل: قهوه خوری، شب نشینی، مشورت و راهنمایی در خصوص ازدواج و جلوگیری از اختلافات خانوادگی و طایفه ای انجام می شود.

مضیف سازه ای است که در ساخت آن از مصالحی همچون نی، خشت و گل استفاده می شود.

بر اساس نقش مهرها و نقوش ظروف باستانی بدست آمده در کاوشهای باستانشناسی از بین النهرین و تمدن سومر در جنوب عراق، این سازه در مناطق جنوبی با نی و حصیر و با مصالح کاملا گیاهی ساخته شده است که به آن بیت القصب میگفتند که به نظر می رسد همین مضیف امروزی باشد هر چند مطمینا در طول زمان کارکرد و مفهوم آن تغییراتی داشته است اما دور از ذهن نیست که این سازه مربوط به مناطق تالابی می باشد.
این سبک خانه سازی قدمتی ۵۵۰۰ ساله در حورالعظیم هویزه و جنوب عراق و شادگان دارد.

بر روی نقش برجسته های و الواح بدست آمده در کاوشهای باستان شناسی می توان سازه ی مذکور را مشاهده نمود. یکی از این نقش برجسته ها در موزه لوور فرانسه قرار دارد، که بخشی از یک ظرف آیینی شامل نقش یک بیت القصب(مضیف امروزی) با دو گاومیش در اطراف آن است که مربوط به ۳۵۰۰ ـ ۳۴۰۰ ق.م. می باشد.

آسمانه ی مضیف منحنی شکل و تعداد ستونهای آن فرد می باشند، این مساله به دو دلیل میتواند باشد اول نقش سازه ای و نیارشی آن و دوم ریشه در آیین ها و اعتقادات اعراب دارد.

استراکچر مضیفی که با نی ساخته می شود، محکم و با تاب آوری زیاد بوده و در مقابل زلزله و نیروهای برشی و کشش بدلیل مفصلی بودن اتصالات در آن، نسبت به نمونه ی ساخته شده با خشت و گل، مقاومتر
درب ورودی مضیف رو به قبله ساخته میشود تا مهمان بر این اساس جهت قبله را بتواند تشخیص دهد و همچنین دارای ارتفاع کمی بوده تا وقتی اشخاص به آن وارد شوند به نشانه ی احترام و ادب در برابر بزرگان قدری خم شده و درواقع نوعی احترام گذاشتن به افراد حاضر می باشد.
در وسط فضای مضیف یک اجاق با نام «موگد» برای مراسم قهوه‌خوری قرار میدهند که این مراسم با آداب ویژه ای اجرا می شود.

تحقیق از: نجلا درخشانی _ کارشناس ارشد مرمت و احیا بناها و بافت های تاریخی

عکس:میلاد حمادی/تسنیم

گذری به سوسنگرد

سوسنگرد- خبرگزاری مهر : سوسنگرد طبق تقسیمات کشوری مرکز شهرستان دشت آزادگان استان خوزستان است. هویزه در جنوب غربی سوسنگرد و بستان در شمال غربی سوسنگرد قرار دارد و رودخانهٔ کرخه از آن می‌گذرد پیشه عمده مردم کشاورزی می‌باشد.

عکس/ نیما رعدپارسا/مهر

اسکله صیادی بحرکان هندیجان

هندیجان یکی از کلیدی‌ترین شهرستان های استان خوزستان با ۹۵ کیلومتر مرز آبی مشترک با خلیج فارس قرار دارد. هندیجان دارای بیش از یک هزار قایق صیادی، ۱۶ لنج صیادی و دو بندر صیادی به نام سجافی و بحرکان است. بندر صیادی بحرکان در ۲۰ کیلومتری هندیجان قرار دارد و به عنوان منطقه نمونه ملی گردشگری ثبت شده. بحرکان بزرگترین اسکله صیادی در ایران است. قایق ها و لنج هایی که در بندر بحرکان پهلو می گیرند حاوی انواع ماهی ها و میگو هستند که به نقاط مختلف ایران و جهان فرستاده می شوند.

خبرگزاری میزان / فاطمه رحیماویان

کول‌فرح خوزستان؛ جایی که سنگ‌ها قصه‌های هزارساله می‌گویند

تنگه کول‌فرح در خوزستان با سنگ‌نگاره‌های ایلامی چند هزارساله، جایی است که تاریخ و طبیعت در هم آمیخته‌اند و بازدیدکنندگان می‌توانند قدم‌به‌قدم با زندگی و آیین‌های مردمان باستانی آشنا شوند.

تنگه کول‌فرح، واقع در استان خوزستان و شمال‌شرقی شهر ایذه، یکی از منحصربه‌فردترین محوطه‌های باستانی و گردشگری ایران است. این تنگه تاریخی شامل سنگ‌نگاره‌های ایلامی است که با ظرافت و جزئیات دقیق روی صخره‌های عظیم حکاکی شده‌اند و زندگی، آیین‌ها و باورهای مردم هزاران سال پیش را به نمایش می‌گذارند. کول‌فرح علاوه بر ارزش تاریخی و فرهنگی، یک مقصد گردشگری طبیعی و فرهنگی نیز محسوب می‌شود، جایی که گردشگران می‌توانند ترکیبی از هنر، تاریخ و مناظر طبیعی را هم‌زمان تجربه کنند.

موقعیت جغرافیایی و دسترسی به کول‌فرح

تنگه کول‌فرح در فاصله حدود ۷ کیلومتری شمال‌شرقی شهر ایذه واقع شده است و دسترسی مناسبی از طریق جاده‌های آسفالته و مسیرهای خاکی دارد. ایذه، نزدیک‌ترین شهر به تنگه، امکانات اقامتی، رستوران و خدمات گردشگری متنوع ارائه می‌دهد. مسیر دسترسی به کول‌فرح از داخل شهر ایذه با تابلوهای راهنمای گردشگری مشخص شده و امکان عبور خودروهای سواری نیز وجود دارد.

این موقعیت جغرافیایی، تنگه را به ترکیبی ایده‌آل از گردشگری فرهنگی و طبیعت‌گردی تبدیل کرده است. در مسیر، گردشگران با مناظر کوهستانی، دشت‌های سرسبز و رودخانه‌های فصلی مواجه می‌شوند که تجربه سفر را جذاب‌تر و چشمگیرتر می‌کند.

تاریخچه و اهمیت فرهنگی کول‌فرح

سنگ‌نگاره‌های کول‌فرح متعلق به دوران ایلامیان هستند، تمدنی که در حدود سه هزار سال قبل از میلاد در جنوب‌غربی ایران شکوفا شد. این نگاره‌ها صحنه‌هایی از زندگی روزمره، مراسم آیینی، جشن‌ها، قربانی‌ها و صحنه‌های مذهبی را به تصویر می‌کشند.

نقش‌ها و تصاویر حکاکی شده در کول‌فرح نه تنها ارزش هنری و زیبایی‌شناسی دارند، بلکه اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار اجتماعی، باورهای مذهبی و مناسک مردم باستانی ارائه می‌کنند. برخی پژوهشگران این آثار را «موزه روباز سنگی» نامیده‌اند، زیرا بازدیدکننده می‌تواند فرهنگ، هنر و تاریخ چند هزار ساله را بدون محدودیت فضا مشاهده کند.

کول‌فرح علاوه بر ارزش ملی، ارزش جهانی نیز دارد و نقش مهمی در فهم تاریخ و تمدن ایران کهن ایفا می‌کند. این سایت تاریخی نشان‌دهنده هنر، معماری و مهارت‌های فرهنگی مردم ایلام است که توانسته‌اند تصاویر مفصل و پیچیده‌ای از زندگی اجتماعی و مذهبی خود را روی صخره‌ها ثبت کنند.

ترکیب طبیعت و تاریخ در گردشگری کول‌فرح

یکی از ویژگی‌های برجسته کول‌فرح، ترکیب منحصربه‌فرد آثار تاریخی با مناظر طبیعی است. تنگه در دل کوه‌های زاگرس واقع شده و محیطی آرام، پاک و خوشایند دارد. گردشگران می‌توانند در مسیر تنگه پیاده‌روی کنند، از مناظر صخره‌ای و دره‌های اطراف لذت ببرند و همزمان با مشاهده سنگ‌نگاره‌ها، تجربه‌ای چندبعدی از تاریخ و طبیعت کسب کنند.

این تجربه باعث می‌شود کول‌فرح برای گردشگران با سلایق مختلف جذاب باشد، چه علاقه‌مند به تاریخ و فرهنگ باشند و چه عاشق طبیعت و محیط‌های کوهستانی. همچنین وجود مسیرهای کوهستانی اطراف، امکان پیاده‌روی و کوه‌پیمایی سبک را برای گردشگران فراهم می‌کند.

جاذبه‌های جانبی اطراف کول‌فرح

بازدید از کول‌فرح می‌تواند با تجربه سایر جاذبه‌های تاریخی و طبیعی اطراف منطقه ترکیب شود؛ از جمله تالاب میانگران که محیطی مناسب برای طبیعت‌گردی، پرنده‌نگری و عکاسی فراهم می‌کند، تپه‌های باستانی پرچستان و چغاکره که بقایای تمدن‌های کهن منطقه را به نمایش می‌گذارند و روستاهای اطراف ایذه که فرصت آشنایی با فرهنگ محلی و زندگی سنتی مردم خوزستان را ارائه می‌دهند. این تنوع جاذبه‌ها باعث می‌شود گردشگران با سلایق مختلف، چه علاقه‌مند به بازدید فرهنگی و تاریخی و چه دوستداران طبیعت، تجربه‌ای کامل و جامع از سفر به این منطقه داشته باشند.

تجربه گردشگری و فعالیت‌ها

بازدید از کول‌فرح تجربه‌ای چندبعدی و جامع است که گردشگران را همزمان با تاریخ، فرهنگ و طبیعت مواجه می‌کند. تماشای سنگ‌نگاره‌های ایلامی و درک آیین‌ها، مراسم و باورهای مردم باستانی، بخش اصلی بازدید فرهنگی را تشکیل می‌دهد، در حالی که پیاده‌روی در مسیرهای تنگه و لذت بردن از محیط کوهستانی و دره‌ها، تجربه‌ای آرام‌بخش و دلنشین ارائه می‌دهد، علاقه‌مندان به عکاسی نیز می‌توانند تصاویر بی‌نظیری از ترکیب آثار تاریخی و مناظر طبیعی ثبت کنند و دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تاریخ، باستان‌شناسی و مردم‌شناسی نیز از کول‌فرح به‌عنوان یک کلاس زنده میدانی بهره‌مند شوند و فرصت یادگیری عملی و نزدیک شدن به فرهنگ کهن منطقه را پیدا کنند.

امکانات گردشگری و نکات عملی

پارکینگ و دسترسی جاده‌ای: کول‌فرح دارای پارکینگ است و مسیر دسترسی مناسب خودروهای سواری دارد.

اقامت و پذیرایی: بهترین گزینه برای اقامت، شهر ایذه است که هتل و مهمان‌سرا دارد.

تجهیزات مورد نیاز: آب، خوراکی، کلاه آفتاب‌گیر و کفش مناسب پیاده‌روی توصیه می‌شود.

راهنمای محلی: استفاده از راهنمای محلی یا کتابچه‌های اطلاعاتی تجربه بازدید را غنی‌تر می‌کند.

حفاظت از آثار: بازدیدکنندگان باید از لمس یا آسیب رساندن به سنگ‌نگاره‌ها خودداری کنند.

مسیر سفر پیشنهادی و زمان‌بندی بازدید

برای بازدید کامل از کول‌فرح و جاذبه‌های اطراف، می‌توان یک برنامه دو روزه تنظیم کرد که روز اول با حرکت از ایذه به کول‌فرح آغاز می‌شود و شامل بازدید از سنگ‌نگاره‌ها، پیاده‌روی در مسیر تنگه، عکاسی و استراحت در محیط طبیعی است و در روز دوم به بازدید از تالاب میانگران، تپه‌های باستانی پرچستان و چغاکره و آشنایی با فرهنگ محلی روستاهای اطراف اختصاص داد. زمان‌بندی این برنامه به گونه‌ای است که صبح زود برای بازدید از تنگه، ظهر برای استراحت و صرف نهار و بعدازظهر برای بازدید از جاذبه‌های جانبی در نظر گرفته شده و به این ترتیب تجربه‌ای کامل و جامع از گردشگری فرهنگی و طبیعی را برای بازدیدکنندگان فراهم می‌کند.

ثبت جهانی و حفاظت

کول‌فرح در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و نیز در نوبت فهرست ثبت جهانی یونسکو قرار دارد. این امر اهمیت تاریخی، فرهنگی و گردشگری آن را تأیید می‌کند و باعث جذب گردشگران داخلی و بین‌المللی می‌شود. حفاظت از این محوطه برای نسل‌های آینده اهمیت بالایی دارد و مشارکت گردشگران در حفظ آن ضروری است.

حرف آخر

تنگه کول‌فرح یک مقصد گردشگری جامع و بی‌نظیر است که ترکیبی از تاریخ، هنر و طبیعت را به بازدیدکنندگان ارائه می‌دهد و تجربه‌ای فراموش‌نشدنی برای گردشگران داخلی و خارجی، علاقه‌مندان به تاریخ، طبیعت و عکاسی، و حتی پژوهشگران فراهم می‌کند. بازدیدکنندگان می‌توانند از سنگ‌نگاره‌های ایلامی با هزاران سال قدمت دیدن کنند، از چشم‌انداز طبیعی و محیط آرام لذت ببرند، تجربه‌ای آموزشی و فرهنگی کسب کنند و سفر خود را به بهترین شکل برنامه‌ریزی کنند. کول‌فرح نه تنها یک جاذبه گردشگری داخلی بلکه یک میراث فرهنگی و تاریخی با ارزش جهانی است که همه گردشگران باید آن را تجربه کنند

عکس:علی معرف/ایرنا

هنر چوقا بافی

چوقا که با نام­ های عبای دهقانی و چوخا نیز شناخته می­ شود بالاپوشی است که مردان قوم بختیاری مانند پالتو بر روی پیراهن آستین­ بلند یا کت می ­پوشند. این بافته‌ی سنتی هنر دست زنان توانمند ایل بختیاری است و یکی از صنایع ­دستی شاخص استان خوزستان چهار­محال و ­بختیاری به شمار می­ رود.

این بافته به نوعی نماد و سمبل ایل محسوب می­ شود. شکل این قبا راسته و بدون آستین است و قد آن تا سر زانو­ها می­ رسد. جنس آن از پشم طبیعی گوسفند و به رنگ سیاه و سفید است.

چوقا که خطوط موازی مشکی بر زمینه سفید آن زیبایی منحصربه ­فردی به آن بخشیده از کهن ­ترین لباس ­های اقوام ایرانی است.

برخی از اهل فن وجود دو رنگ سیاه و سفید را در این تن ­پوش نمادی از خیر برای رنگ سفید و شر برای رنگ سیاه دانسته ­اند و از آنجا که خط ­های سفید از پایین به بالا می­ آیند و خط ­های سیاه از بالا به پایین می ­روند آن را بیانگر پیروزی خیر بر شر می­ دانند. برای بافت چوقا از دستگاه نساجی سنتی استفاده می­ شود.

بافت این تن­ پوش بدون هیچ الگو، مدل، طرح یا نقشه و تنها بر اساس حافظه‌ی ذهنی بافته می ­شود.

برای بافت یک چوقای متوسط، حدود یک کیلوگرم نخ پنبه ای و یک کیلوگرم خامه‌ی پشمی به کار می­ رود

. چوقا برای مردم بختیاری از جایگاه ویژه ­ایی برخوردار است، هر زمان فردی از دنیا برود در غم از دست­ دادن او مردان ایل چوقا از تن بیرون می­ کنند و به هنگام جشن، مراسم عروسی و رقص معروفِ دستمال مردان ایل با پوشیدن چوقا در مراسم حضور پیدا می ­کنند.

در ادبیات شفاهی قوم بختیاری به نمونه­ هایی از چوقا­بافی بر­می­ خوریم که خود نشان از اصالت و ریشه ­دار بودن این هنر اصیل دارد: "چوقا بعد بارون دی نی خُم" یعنی "چوقا پس از باران نمی­خواهم" که به معنی آن است به لطف بی­ه نگام نیازی ندارم

. واژه‌ی چوقا در بخشی از ترانه­ ها هم وجود دارد که بازتاب عشق به وطن است: "بختیاری زادیم چوقای موری به وروم" (من پسری از قوم بختیاری هستم که چوقا به تن دارم) "گربوه روز تفاق مرجون ایدم سی کشورم" (اگر دشمن قصد تجاوز به کشورم را داشته باشد جانم را هم فدا می­کنم).

چوقاهای بافته شده در استان خوزستان و چهار محال و بختیاری از بهترین نوع چوقاست که هر طایفه از ایل سعی دارد آن را به ­شکل مرغوب تری عرضه کند.

در حال حاضر بهترین نمونه‌ی چوخا متعلق به طایفه‌ی کیارسی کیومرثی (مورزی) است. چوقا با قدمت ۱۵۰ ساله در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

قابل ذکر است که روستای شوکل حاجی‌وند در اندیکا استان خوزستان به عنوان روستای ملی چوقابافی به ثبت رسیده است

.اغلب زنان روستای شوکل حاجیوند در شهرستان اندیکا به کار بافت چوقا مشغول هستند و بیشتر آنان فنون بافت این پوشش را نسل به نسل فراگرفته‌اند و به نسل‌های بعدی نیز منتقل کرده و می‌کنند.

عکس:مرضیه رزاززاده/ایمنا

کاخ آپادنا

«کاخ آپادانا» در شهرستان شوش استان خوزستان و در محدوده مربوط به قلعه شوش قرار گرفته است؛ شوش، یکی از کهن‌ترین شهرهای جهان است.

این کاخ، قصر زمستانی شاهان هخامنشی و کاخ اصلی داریوش یکم بوده که به دستور داریوش کبیر، در شهر باستانی شوش روی آثار و بقایای عیلامی بنا نهاده شد دیوارهای کاخ از خشت و ستون‌های آن از جنس سنگ است

. بخش‌های مهمی از آن در زمان اردشیر اول دچار آتش‌سوزی شد و در زمان اردشیر دوم بازسازی شد.

در نهایت هم حفاری سال‌های ۱۳۱۱ از زیرخاک بیرون آورده شد. و در مهرماه ۱۳۸۰ به عنوان اثر ملی به ثبت رسید

. محوطه‌ی تاریخی شوش که شامل عمارت‌های کاخ شائور، کاخ آپادانا، دروازه شرقی، مسجد جامع شوش، تپه‌های آکروپل، قلعه فرانسوی‌ها و … در سال ۲۰۱۵ میلادی به ثبت جهانی رسیدهاشت.

مجموعه‌ی کاخ آپادانا از اتاق‌ها و تالارهای بسیاری برخوردار بوده که در حال حاضر تنها ۱۱۰ اتاق و تالار آن توسط کاوش‌گران و باستان‌شناسان کشف شده است

عکس:وحید حسینی

آبشار آرپناه لالی

آبشارهای آرپناه یا آبشارهای کسد در ۴۵ کیلومتری شمال شرقی شهرستان لالی قرار دارد و از مکان‌های دیدنی و توریستی شهرستان لالی است که دارای باغ‌ها و درخت‌های سرسبز است. چشمه بزرگی که از دل کوه سرازیر می‌شود در مسیر خود به شکل آبشار درآمده است که با طی مسیری طولانی و پیوستن به آب چشمه تلوک(بی بی ترخان) و چشمه آب شور(سور) در پایین دست به رود کارون می‌ریزد. قرار گرفتن این مکان در بین کوه‌ها و وجود خود آبشار باعث خنکی نسبی این مکان در تابستان‌ها شده است.

عکاس: مهناز دژبان - ایسنا خوزستان

طبیعت روستای«مال آقا»

مال آقا روستایی در شهر قلعه تل از توابع شهرستان باغملک یکی از مناطق خوش آب و هوای خوزستان می‌ باشد. این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

همه ساله خصوصاً در دو فصل بهار و تابستان ده ها هزار نفر از اقصی نقاط خوزستان و استان های همجوار برای گذراندن اوقات فراغت و سیاحت به این مکان خوش آب و هوا سفر می‌کنند. از جاذبه ‌های طبیعی این روستا می توان به آبشار زیبای شیوند، درختان انار، چنارهای سر به فلک کشیده و گیاهان محلی در حاشیه رودخانه را نام برد. همچنین می توان به آثار تاریخی این منطقه که شامل کتیبه ‌های سنگ نوشته به جا مانده از دوران مصریان ملقب به بردگپ (سنگ بزرگ) و همینطور آثار باقیمانده از خانه ‌های ساخته شده در دل کوه، اشاره کرد.

یکی دیگر از دیدنی ‌های این منطقه زیبا که به بهشت خوزستان شهرت دارد، یک سازه کهن آبیاری در کنار روستا است که در گویش محلی آن را “بیاره” و در اصطلاح علمی، فلوم (Flume) می‌نامند. این سازه سنتی برای انتقال آب از محل هایی که گسستگی در مسیر وجود داشته باشد ساخته می‌ شود. این سازه در فصول بهار و تابستان پوشیده از گیاه “پر سیاوش” می‌شود و منظره زیبایی به وجود می ‌آورد. علاقمندان دیدار این روستای زیبا از شهر باغملک که به سمت مال آقا حرکت می کنند با پشت سر گذاشتن شهر قلعه تل و طی حدود چهار کیلومتر راه با دیدن تپه ها و کوه ها و نسیم خنک کوهستان و جنگل های انبوه بلوط، گویی وارد دنیایی متفاوت شده اند. کمی جلوتر، روستای تمبی با قدمتی چند هزار ساله و بافتی زیبا در دل کوهستان در مقابل دیدگان گردشگران قد علم می کند

عکس: ایرنا

.

"شیوند" خوزستان منطقه ای زیبا و بکر در دل کوههای منگشت

اهواز- ایرنا- آبشار شیوند بهشتی پنهان در پس کوه های منگشت که تاکنون بکر و دست نخورده باقی مانده است. روستاهای شیوند از سه روستای بزرگ شیوند، نوشیوند و پشت آسیاب به فاصله ۱ کیلومتر از یکدیگر و به شکل یک سه گوش قرار دارند، به گونه ای که رودخانه شیوند از میان این سه روستا رد می شود. آبشار 90 متری شیوند نیز از دل کوه ، فاصله ای حدود ۴ کیلومتر را می پیماید و به دریاچه سد کارون 3 می ریزد.

عکس : حمیدرضاترابی فرد

طبیعت شهرستان شوش

شهرستان شوش در شمال استان خوزستان واقع شده است. این شهر تاریخی علاوه بر قدمت چند هزار ساله دارای طبیعتی بکر و آب و هوای خوب در فصل‌های پاییز، زمستان و بهار است. عبور سه رودخانه از شهرستان شوش دانیال و وجود جنگل‌های حفاظت شده کرخه و دز زیستگاه بسیاری از گونه‌های جانوری است. عبور رودخانه کرخه از غرب، رودخانه دز از شرق و رودخانه شاوور از مرکز شوش، طبیعت زیبایی به این شهرستان بخشیده است.

عکس: سید حامد موسوی

شیر سنگی؛ میراثی رو به فراموشی

شیر سنگی، یا «بردشیر»، تندیس‌هایی از جنس سنگ‌ هستند که در گذشته توسط سنگ‌ تراش‌های ایل بختیاری در استان‌های چهارمحال و بختیاری و شمال خوزستان به شکل شیر تراشیده می‌شدند و به نشانهٔ شجاعت، دلاوری و ویژگی‌هایی چون هنرمندی در شکار و تیراندازی در جنگ و مهارت در سوارکاری، بر آرامگاه بزرگان قوم خود قرار می‌دادند. هنوز هم در مناطق بختیاری نشین شیرهای سنگی برای گذاشتن بر سر قبرها می‌سازند. اما دیگر این شیرها شبیه بردشیرها نیستند. شیرسنگی‌های جدید از جنس گرانیت و مرمر و سنگ‌های آهنگی صنعتی تراشیده می‌شوند و طرحشان شبیه شیرهای رومی-فرنگی است.

علیرضا محمدی

زیگورات چغازنبیل

حوطه میراث جهانی چغازنبیل شهری آیینی بوده که در حال حاضر بزرگ‌ترین اثر معماری شناخته شده از تمدن ایلام میانه است. این اثر در قرن ۱۳ قبل از میلاد به دستور پادشاه مقتدر این سلسله، اونتاش نپیریشا ساخته شده و به خدایان بزرگ ایلامی، نپیریشا و اینشوشیناک به صورت وقف اهدا می‌شود.

«زیگورات چغازنبیل» یکی از آثار به جای مانده از تمدن ایلام است که در کنار شهر شوش، هزاران سال ایستاده است. در فاصله سال‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۰ میلادی با توجه به فعالیت‌های گسترده شرکت‌های نفتی خارجی در منطقه و بررسی‌های زمین‌شناسی که از سوی کارشناسان این شرکت‌ها صورت می‌گرفته یکی از کارشناسان شرکت نفت در محوطه چغازنبیل، آجرنوشت‌هایی می‌یابد و آن را به هیئت باستان‌شناسی مستقر در شوش به سرپرستی دومکنم تحویل می‌دهد.
خواندن این آجرنوشته امکان شناخت یکی از شهر‌های ایلامی به نام دوراونتاش را فراهم می‌کند. پس از دومکنم، گیرشمن، باستان‌شناس فرانسوی حفاری‌های چغازنبیل را ادامه می‌دهد. از سال ۱۳۷۸ خورشیدی، کاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناسی این محوطه به سرپرستی دکتر بهزاد مفیدی ادامه یافت.
باستان‌شناسان برای این مجموعه تاریخی، عملکرد دفاعی قائل نشده‌اند. ذیقورت با تشدید روی حروف «ق و ر» کلمه‌ای اکدی است. در ایران تلفظ این کلمه از گزارش‌های گیرشمن گرفته شده و عموماً زیگورات نوشته شده و به معنای بلند و برافراشته ساختن است. با نزدیک شدن به نوروز، فصل سفر و گردشگری در ایران، مسئولان و مدیران سایت‌های تاریخی و فرهنگی کشور در تلاش هستند تا با بهبود خدمات و امکانات، تجربه بهتری را برای گردشگران داخلی و خارجی فراهم کنند.
در این راستا، مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه از نصب دکل موقت مخابراتی همراه اول در محوطه باستانی چغازنبیل خبر داد. این اقدام با هدف تقویت اینترنت و بهبود ارتباطات مخابراتی برای گردشگران نوروزی انجام شده است. مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه، می‌گوید: «با همکاری اداره مخابرات شهرستان شوش، یک دستگاه تقویت‌کننده آنتن همراه اول در محوطه چغازنبیل نصب شده است. این اقدام با رعایت مسائل حفاظتی و با هدف بهینه‌سازی خدمات‌رسانی به گردشگران انجام شده است.»
عاطفه رشنویی با اشاره به اهمیت دسترسی به اینترنت در دنیای امروز ادامه می‌دهد: «امروزه دستیابی همزمان به اطلاعات تحت وب و اشتراک‌گذاری تصاویر با دوستان و آشنایان از مهم‌ترین تفریحات گردشگران در سفر به مکان‌های تاریخی محسوب می‌شود. نصب‌و‌راه‌اندازی این دکل با هدف افزایش پهنای باند و ظرفیت شبکه ارتباطات مخابراتی در راستای ارائه خدمات مطلوب و با کیفیت به گردشگران نوروزی و پایداری ارتباطات در محوطه تاریخی چغازنبیل بوده است.»
وی با تأکید بر نقش مؤثر طرح‌های مخابراتی در ارائه خدمات به گردشگران تصریح می‌کند: «تهیه بستر و ایجاد زیرساخت‌های مخابراتی و اینترنت از اهداف اصلی پایگاه میراث‌جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه است. این اقدامات نه تنها رضایت گردشگران را به همراه دارد، بلکه به معرفی بهتر این سایت تاریخی به جهانیان کمک می‌کند.»
چغازنبیل، یکی از باشکوه‌ترین آثار تاریخی ایران و جهان، در استان خوزستان واقع شده است. این محوطه باستانی که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده، بازمانده شهر دوراونتاش، پایتخت ایلام باستان، است. زیگورات چغازنبیل به عنوان یکی از نخستین نمونه‌های معماری مذهبی در جهان، هر ساله هزاران گردشگر را به خود جذب می‌کند.

با توجه به اهمیت این سایت تاریخی، ارائه خدمات مناسب به بازدیدکنندگان از اولویت‌های مسئولان این پایگاه است.

منبع: روزنامه جوان

قلعه شوش، آکروپل باشکوه خوزستان

شهر باستانی شوش از مهم‌ترین و باشکوه‌ترین سکونت‌گاه‌های شناخته‌شده در جهان با قدمتی حدود چهارهزار سال پیش از میلاد (بنا به نظریاتی هفت‌هزار سال پیش از میلاد) است.

محوطه باستانی شوش ناحیه‌ای وسیع از بناها و سازه‌های معماری بسیار متنوعی را از پیش از تاریخ تا دوران اسلامی در بر می‌گیرد.

یکی از این بناها قلعه تاریخی شوش موسوم به قلعه فرانسوی‌ها است.

این قلعه، توسط ژاک دمورگان فرانسوی برای سکونت باستان‌شناسان فرانسوی در نزدیکی آرامگاه دانیال نبی در شوش روی تپه‌ای تاریخی بناشده‌ است.

از مهم‌ترین آثار بدست آمده از این تپه‌ها می‌توان به مجسمهٔ معروف ملکه ناپیر اسوستون، لیوان مشهور سفالی شوش به رنگ نخودی و نقش بزکوهی و قانون حمورابی اشاره کرد. این قلعه دارای نقشه‌ای قرون‌وسطایی است و توسط فرانسوی‌ها با استفاده از نیروی کار ایرانی و نظارت خاندان فیلی که امنیت ساخت را بر عهده داشتند و مصطفی دزفولی ساخته شده‌ است

. ساخت قلعه با استفاده از آجرهای کاخ داریوش هخامنشی (کاخ آپادانای شوش) و تعدادی از آجرهای منقوش به خط میخی چغازنبیل که ناشی از تخریب قسمت‌هایی از این بناها بوده انجام شده‌است.

پیگیری‌ها و مکاتبات دولت ایران برای بازپس‌گیری اسناد و مدارک قلعه فرانسوی‌ها که روی تپه آکروپل ساخته شده بود منجر به تحویل اسناد و مدارک این قلعه در سال ۱۳۷۳ از سوی دولت فرانسه به ایران شد.

نقشهٔ قلعه، ذوزنقه‌شکل است که قاعدهٔ کوچک آن در سمت شمال واقع شده و دور تا دور آن را راهرویی احاطه کرده و چند ردیف اتاق به سمت حیاط، بر گِرد آن قرار گرفته‌است.

برج شمال‌غربی قلعه، مربع‌شکل و برج شمال‌شرقی، دایره‌شکل است

منبع:میراث آریا

قدمگاه امام زمان(عج)، زیارتگاهی در شوشتر

بقعه صاحب الزمان در شمال شرقی شهر شوشتر نزدیک بقعه شیخ شمس الدین واقع است. این عمارت بر فراز تپه ای در میان قبرستان واقع و در سال 1349 تعمیر و مرمت شده است.

درباره چگونگی این مکان که به قدمگاه و مقام حضرت صاحب الزمان، عجل الله تعالی فرجه الشریف، معروف است; گویند که در سالهای گذشته معمول بود که در روزهای سه شنبه عده ای از نیکان شهر برای زیارت حضرت حجة ابن الحسن و خواندن دعا به اطراف شهر می رفتند و بعد از انجام اعمال ناهار خود را در همان جا صرف می نمودند. روزی هنگام ظهر زمانی که این عده مشغول صرف ناهار بودند; شخص ناشناسی با لباس عربی پیش می رود و آنان او را برای صرف ناهار دعوت می کنند.

سه هفته متوالی آن شخص روزهای سه شنبه مهمان این جمع می شود. در هفته سوم ناشناس از آنان دعوت می کند تا هفته آینده ناهار مهمان او باشند. و چون ساعت موعود فرا می رسد میزبان پیش آمده و آنها را به باغی بسیار زیبا و باصفا با درختان میوه و نهرهای آب جاری راهنمایی می کند. پس از صرف ناهار و خداحافظی با میزبان هنگامی که چند قدم از محل دور می شوند به خاطر می آورند که در آن منطقه سابقا اثری از آب و درخت وجود نداشته و منطقه ای کوهستانی بوده است. همگی برمی گردند و هرچه جستجو می کنند; اثری از آن باغ نمی یابند. تکبیر گویان به شهر برمی گردند در حالی که یقین داشتند که میهمان صاحب الزمان بوده اند و آن محل هم اکنون به «الله اکبر» معروف است.

نقل کرده اند که محل زیارت قسمتی است که بعدها پس از بنای بقعه منبر سنگی در آنجا نصب گردیده است. از سنگ نبشته ای که در یکی از اتاقهای مخروبه این بقعه به دست آمده معلوم می شود که

بنای اولیه آن به وسیله «درویش کریم » نامی در دوران سلطنت «شاه صفی صفوی » در سال 1047 هجری قمری بوده و بعدها در اوایل قرن چهاردهم هجری قمری مرحوم حاج ملا حسین طبیب شوشتری ساختمانهای دیگری بر آن افزوده است.

هیات امنای مقام در سال 1355 اقدام به تعمیر اساسی این مکان و توسعه حرم و رواقها نمودند و ساختمان نسبتا وسیعی را برای استفاده زائرین بنا کردند.

این مکان شریف همیشه مورد احترام مردم خوزستان بوده و همیشه عده زیادی از زائرین برای زیارت و عبادت و درک فیض درآمد و شد هستند و در روزهای مبارکی چون نیمه شعبان، ولادت با سعادت حضرت ولی عصر، عجل الله تعالی فرجه الشریف، جمعیت بسیاری از مردم شوشتر و دیگر شهرهای خوزستان و ایران به این مقام روی می آورند و با شعر خواندن و مداحی میلاد با سعادت مولای خود را جشن می گیرند.

کلمات کلیدی

موزه جنگ و دفاع‌مقدس خرمشهر

ساختمان مرکز فرهنگی دفاع‌مقدس خرمشهر در سال ۱۳۰۹ ساخته و تا پایان جنگ ایران و عراق به عنوان بخش اداری شرکت نفت کاربری داشته است. این ساختمان در اواخر مهرماه ۱۳۵۹ به اشغال نیروهای دشمن درآمد و در دوران هشت سال جنگ تحمیلی به عنوان محل دیدبانی نیروهای عراقی مورد استفاده واقع شد.

نمای ظاهری ساختمان، موشک‌خورده و بازگوکننده ویرانی‌های حاصل از جنگ است. تنها گوشه‌ای از فضای داخلی این ساختمان در سال ۱۳۷۵ بازسازی و به عنوان مرکز فرهنگی دفاع‌مقدس افتتاح شد. یکی از موارد جالب توجه در این موزه، دیوارنویسی‌های اشغالگران عراقی با جمله «آمده‌ایم تا بمانیم» است که در مدت استقرار از خود به جای گذارده‌اند.

این موزه دارای چهار سالن مقاومت، اشغال، آزادسازی و بازسازی خرمشهر و همچنین آثار به‌جامانده از سرداران شهید حماسه مقاومت خرمشهر نظیر سیدمحمدعلی جهان‌آرا، عبدالرضا موسوی از فرماندهان سپاه خرمشهر و دیگر شهدای ارتش و سپاه و نیز ادوات نظامی آن دوران است.

این مکان دارای کتابخانه تخصصی دفاع‌مقدس، سالن نمایش فیلم و آرامگاه سه شهید گمنام (دفن‌شده در سال ۱۳۸۵) است. در این موزه، آثار در قالب موسیقی، فیلم، عکس، ماکت، تندیس و غیره به نمایش درآمده است و هر بخش آن بازگوکننده گوشه‌هایی از حماسه دوران جنگ است. باتوجه به حضور راهیان نور در خرمشهر، این مکان یکی از جاذبه‌های گردشگری دفاع‌مقدس در ایران به شمار می‌رود

کارون؛ فراتر از یک رودخانه

اما اهمیت کارون تنها به ساختار فیزیکی شهر محدود نمی‌شود. این رودخانه به‌مرور به بخشی از زندگی اجتماعی و حافظه جمعی مردم اهواز تبدیل شده است. حضور کارون در زندگی روزمره، از تأمین آب و شکل‌گیری مشاغل گرفته تا اوقات فراغت و مناسبات اجتماعی، نقشی انکارناپذیر دارد.

علی حبیب نژاد، دکترای زمین‌شناسی و راهنمای تور در یادداشتی نوشت: کارون برای اهواز فقط یک رودخانه نیست؛ عنصری است که زندگی شهری، کیفیت زیست شهروندان و حافظه جمعی مردم به آن گره خورده است. این رود تاریخی در شکل‌گیری شهر، اقتصاد محلی و فرهنگ روزمره نقشی تعیین‌کننده داشته، اما امروز با چالش‌هایی روبه‌روست که فراتر از یک مسئله زیست‌محیطی، به دغدغه‌ای اجتماعی تبدیل شده است.

رود کارون، قدیمی‌ترین و پرآب‌ترین رود ایران، قرن‌هاست که در متن زندگی مردم خوزستان جریان دارد. اهواز بدون کارون، نه‌تنها از نظر جغرافیایی بلکه از نظر اجتماعی و هویتی نیز قابل تصور نیست. این رودخانه، شالوده شکل‌گیری شهر، محور توسعه شهری و یکی از مهم‌ترین عوامل پیونددهنده مردم با محیط زندگی‌شان بوده است.

از منظر کالبدی، کارون نقشی تعیین‌کننده در ساختار اهواز داشته است. مسیر رودخانه، جهت گسترش شهر، شکل‌گیری محله‌ها و حتی جانمایی پل‌ها را مشخص کرده است. پل‌های اهواز، که امروز به نمادهای شهری تبدیل شده‌اند، در واقع نشانه‌های عینی پیوند زندگی روزمره مردم با کارون‌اند. این رودخانه، شهر را از هم جدا نکرده، بلکه آن را به هم متصل ساخته است.

اما اهمیت کارون تنها به ساختار فیزیکی شهر محدود نمی‌شود. این رودخانه به‌مرور به بخشی از زندگی اجتماعی و حافظه جمعی مردم اهواز تبدیل شده است. حضور کارون در زندگی روزمره، از تأمین آب و شکل‌گیری مشاغل گرفته تا اوقات فراغت و مناسبات اجتماعی، نقشی انکارناپذیر دارد. بسیاری از روابط انسانی، خاطرات فردی و تجربه‌های جمعی در کنار این رود شکل گرفته‌اند.

کارون در ادبیات؛ روایت زندگی و شهر

در ادبیات معاصر ایران، به‌ویژه در آثاری که به جنوب کشور می‌پردازند، کارون حضوری پررنگ دارد. احمد محمود، نویسنده برجسته خوزستانی، در رمان‌هایی چون همسایه‌ها و زمین سوخته، اهواز را بدون کارون روایت‌ناپذیر می‌داند. در این آثار، رودخانه نه یک پس‌زمینه، بلکه بخشی از زندگی شخصیت‌هاست؛ جایی که کار، رنج، جنگ و امید در کنار آن جریان دارد.

در شعر معاصر نیز، فضای جنوب و نشانه‌های آن حضوری مداوم دارند. در آثار قیصر امین‌پور، اگرچه نام کارون همیشه به‌صورت مستقیم ذکر نمی‌شود، اما روح رود، خاک و زیست جنوب در تصاویر شعری او جاری است. کارون در این نگاه، نماد پیوند انسان با زادبوم و حافظه‌ای است که در گذر زمان فراموش نمی‌شود.

کارون در موسیقی؛ صدای تعلق

موسیقی خوزستان نیز بی‌تأثیر از کارون نیست. در بسیاری از ترانه‌های محلی و حتی آثار معاصر، نام و تصویر کارون به‌عنوان نمادی از دلبستگی، خاطره و هویت تکرار می‌شود. این رودخانه در موسیقی، صدای مشترک مردم یک شهر است؛ صدایی که فارغ از تفاوت‌ها، حس تعلق به اهواز و جنوب را بازتاب می‌دهد.

ریتم‌های موسیقی این منطقه، گویی با جریان آب هماهنگ‌اند؛ گاه آرام و گاه پرشتاب. کارون در این آثار، نه‌فقط یک عنصر طبیعی، بلکه بخشی از احساس جمعی و زیست فرهنگی مردم است.

کارون در سینما؛ عنصر زنده تصویر

در آثار سینمایی و مستند، کارون جایگاهی ویژه دارد. بسیاری از فیلم‌ها و مستندهای مرتبط با اهواز و خوزستان، از نماهای رودخانه، پل‌ها و سواحل آن برای شکل دادن به هویت بصری شهر استفاده کرده‌اند. در آثار مرتبط با سال‌های جنگ، کارون اغلب به‌عنوان شاهدی خاموش از مقاومت و رنج مردم حضور دارد.

در مستندهای اجتماعی نیز، این رودخانه بخشی از روایت زندگی روزمره شهروندان است؛ عنصری زنده که بدون آن، تصویر اهواز کامل نمی‌شود.

چالش‌های امروز؛ وقتی یک رودخانه به مسئله اجتماعی تبدیل می‌شود

امروز اما کارون با مشکلات جدی روبه‌روست. آلودگی‌های صنعتی، ورود فاضلاب‌های شهری، کاهش دبی آب، سدسازی‌های متعدد و مدیریت ناپایدار منابع آبی، این رود تاریخی را در وضعیتی بحرانی قرار داده است. پیامدهای این وضعیت، تنها زیست‌محیطی نیست؛ بلکه مستقیماً بر سلامت، معیشت و کیفیت زندگی مردم تأثیر می‌گذارد.

وقتی کارون آسیب می‌بیند، زندگی شهری نیز مختل می‌شود. کاهش کیفیت آب، از بین رفتن چشم‌اندازهای طبیعی و محدود شدن کارکردهای اجتماعی رودخانه، همه نشانه‌هایی از بحرانی هستند که دامنه آن فراتر از طبیعت، به جامعه کشیده شده است.

مسئولیتی فراتر از امروز

حفاظت از کارون، صرفاً وظیفه یک نهاد یا یک استان نیست؛ مسئله‌ای ملی و اجتماعی است. مدیریت علمی منابع آب، کنترل جدی آلودگی‌ها، بازنگری در سیاست‌های کلان و افزایش آگاهی عمومی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به احیای این رودخانه کمک کند.

کارون میراثی طبیعی و فرهنگی است که نسل‌های آینده نیز به آن نیاز دارند. بی‌توجهی به آن، به معنای نادیده گرفتن بخشی از هویت و زندگی یک شهر است.

کارون، فراتر از یک رودخانه، بخشی از زندگی، فرهنگ و حافظه جمعی اهواز است. حفظ آن، حفظ کیفیت زندگی شهری و احترام به حق زیستن مردمی است که سال‌هاست صدای آب را بخشی از هویت خود می‌دانند.

علی حبیب‌نژاد

مجتبی گهستونی