راهنمای محلی خوزستان

اقیانوس ابر - سردشت دزفول

اقیانوس ابر پدیده‌ای طبیعی است که سطح ابرها پایین‌تر از سطح زمین قرار می‌گیرد و اغلب به‌دلیل شرایط اقلیمی یک منطقه مانند ارتفاع زیاد از سطح دریا، رطوبت زیاد هوا به خاطر بارش فراوان باران و وجود کوه‌ها در اطراف است که از فرار ابرها جلوگیری می‌کند. با سرد شدن هوا ابرها افزایش پیدا کرده و سطح زمین و درختان را می‌پوشانند و فرشی از ابر سطح زمین را فرا می‌گیرد. منطقه زیبای سردشت در ۵۰ کیلومتری منطقه کوهستانی شمال دزفول قرار دارد. وجود کوه‌های سربه فلک کشیده، دره های سرسبز، مزارع، چشمه سارها و جویبارها در ایام زمستان و بهار موقعیتی ممتاز و ویژه فراهم کرده،‌ این بخش در شمال شرق با استان چهارمحال و بختیاری و در شمال با استان لرستان و در شرق با شهرستان‌های اندیکا و لالی، در جنوب شرقی با شهرستان گتوند، و در جنوب غربی با شهرستان اندیمشک هم‌مرز است.

محمدمهدی عاملی/ایسنا

آشنایی با تشکوه

در جاده رامهرمز به سمت رود زرد و در مسیر خیجه و ماماتین بعد از روستای گنبد لران، کوهی آتشین وجود دارد که از گذشته های دور تا کنون شبانه روز می‌سوخته است، مردم محلی به این کوه ‌تشکوه می‌گویند.

به گزارش مهر، تشکوه در شرق شهرستان رامهرمز در فاصله 6 کیلومتری روستای ماماتین در جاده رامهرمز ــ ابوالفارسواقع شده است. به گفته کارشناسان زمین شناسی دلیل شعله ور شدن آتش کوه گوگرد موجود در زمین و متصاعد شدن گاز طبیعی از عمق زمین به سطح است. گازهای هیدرکربوری از لایه های مختلف زمین عبور می کنند و از هر درز و شکافی در سطح زمین به بیرون شعله ور می شوند به طوری که در شب نور سوختن این گاز بیشتر دیده می‌شود. []

روشنی آتش این کوه در تاریکی شب جلوه زیبایی به منطقه می دهد به گونه ای که تا به حال توانسته گردشگران زیادی را در ساعات شب به سوی خود بکشاند. مسئله قابل توجه برای گردشگران این است که در مجاورت این آتش کوه به دلیل وجود گاز متصاعد شده در هوا نمی توان آتش دیگری روشن کرد. جالب این است که گردشگران برای رسیدن به این منطقه از مردم استان کمک می گیرند چون هیچ تابلویی برای نشان دادن این جاذبه گردشگری و نفتی خوزستان وجود ندارد.

غیر از تشکوه در نزدیکی شهر صنعتی امیدیه و منطقه آغاجاری نیز کوهی وجود دارد که مردم محلی آن را کوه سوخته می نامند. از لابه لای خاک و سنگهای کوه سوخته زبانه های آتش بیرون می آید و دود سیاهی را راهی آسمان می کند. این دود باعث می شود تا فضای اطراف چشمه های آتش این کوه نیز سیاه رنگ به نظر برسد.

کوه سوخته کوچکتر از تشکوه است. رنگ سیاه کوه آن را از سلسله جبال اطرافش مجزا کرده است. در قله کوه در اثر زمین لغزش یا رانش زمین شکاف عمیقی وجود دارد که دهانه اصلی خروج گاز بوده و آتش از درون آن شعله ور است.

کوه سوخته امیدیه به دلیل شکل و شمایل ظاهری و آثار و شواهد هیدروکربوری در سطح زمین یک اثر ژئوتوریسمی ارزشمند و گرانبها در حوزه زمین شناسی است که نه تنها برای زمین شناسان بلکه برای همه علاقمندان به طبیعت جذاب و دیدنی به نظر می رسد.

تشکوه و کوه سوخته از نظر مباحث زمین شناسی بسیار با اهمیت و مورد مطالعه کارشناسان این حوزه است و اکنون تشکوه که بیشتر در میان مردم شهرت دارد به یکی از جاذبه های عجیب گردشگری استان خوزستان تبدیل شده است

آشنایی با آتشکده سرمسجد - خوزستان

محمد ملاحسینی: آتشکده یا معبد سرمسجد یکی ازمهمترین مکان‌های تاریخی و باستانی استان خوزستان است که در شمال شرقی شهر مسجدسلیمان قرار دارد

آتشکده جاویدان (صفه سرمسجد) واقع در مسجد سلیمان بنایی متعلق به قرن هفتم قبل از میلاد است که بنا بر نظر برخی کارشناسان، معماران برای ساخت تخت جمشید از آن الهام گرفته‌اند.

نوع معماری این بنا، آتشکده جاویدان اورارتویی است که مهمترین مشخصه آن استفاده نکردن از ملات و گذاشتن سنگ خشک روی سنگ خشک دیگر است.

بنا به نوشته‌های پروفسور گیرشمن، باستان‌شناس فرانسوی در کتاب «ایران از آغاز تا اسلام» تخت جمشید نیز با استفاده از همین الگو ساخته شده است.

این معبد که در گذشته‌های دور همواره در آن آتشی افروخته بوده مشرف به سفه سرمسجد است که به گفته مورخان مقر حکومتی پارس‌ها بوده است.

آتشکده سرمسجد، به دستور یکی از پادشاهان بزرگ هخامنشی ساخته شده و هر کدام از سنگ‌های بزرگ معدنی به کار رفته در آن 4 تا 5 تن وزن دارد.

برای ساخت دیوارهای این معبد هیچ نوع ملاتی به کار نرفته و با توجه به زلزله‌های مکرر در مسجد سلیمان احتمال ریزش این سنگ‌های خشکه‌چین وجود دارد.

محراب آتشکده متعلق به قرن ۷- ۸ قبل از میلاد است که شامل یک سکو به اندازه‌های ۲۰ در ۲۵ پا می‌باشد. در بخش شرقی محراب قسمتی که اکنون آتشکده می‌باشد برای عبادت ایرانیان بنا شده بود.

سمت غرب ایران مقدس ویژه خدایان یونانی بوده و در سمت غربی آتشکده 3 معبد برای 3 تن از خدایان قدیم اختصاص داشت که 2 تن از آنان هراکلیوس و آتنا می‌باشد.

یک پلکان به عرض ۲۵ متر مومنان را به روی صفه نزدیک محل مقدس هدایت می کرد و از آنجا که در پایان مراسم نیایش نبایستی از همان راه که آمده‌اند بازگردند یک پلکان دیگر در گوشه دیگر ضلع شرقی برای پایین رفتن ساخته بودند.

به عقیده پروفسور گیرشمن سابقه استقرار یکی از قبایل پارس در مسجدسلیمان به اواخر قرن هشتم قبل از میلاد می‌رسد.

ظروف سفالی، سکه‌های قدیمی، مجسمه‌های باستانی و آثار کهنی از این بنای تاریخی بدست آمده است که در موزه‌های داخل و خارج نگهداری می‌شوند.

همه ساله از سراسر ایران و حتی خارج از کشور جهانگردانی برای بازدید از این اثر ارزشمند باستانی به استان خوزستان سفر می کنند.

آتشکده سرمسجد در سال 1316 و با شماره 300 به فهرست آثار تاریخی ملی و باستانی کشور به ثبت رسیده.

آشنایی با تنگ کول فرح - خوزستان

تنگ کول فرح در 7 کیلو متری جنوب شرق ایذه در استان خوزستان قرار دارد.

در این منطقه 6 مجموعه نگارکند سنگی و صخره‌ای شناسایی شده است. کتیبه‌ای به خط عیلامی در دیواره شمالی تنگه، پیکره‌ای از فرمانروای کول فرح و تعداد دیگری سنگ نگاره که شامل گسترده‌ترین نگار کند صخره‌ای ایران نیز می‌شود.

در تصویر سنگی این نیایشگاه بیش از ۴۰۰ نفر در حال نیایش دیده می شوند. در این تصاویر نخستین نگاه بشر به مذهب و آئین شکل گرفته است. حمل خدایان، قربانی کردن و اجرای موسیقی از دیگر صحنه‌های بکر این سنگ نگاره‌هاست.

کول به معنی دره و فرح به معنی خوشحال است، با وجود اینکه دره‌های این منطقه عموماً تنگ و خفه هستند، اما این دره روح‌افزا و دلباز است.

کول‌فرح در شمال شرق شهرستان ایذه در انتهای دشت ایذه قرار دارد که در سمت راست مدخل دره، در کنار رشته کوهی، دو قطعه سنگ عظیم و نامنظم دیده می‌شود که بر بدنه آنها، نقوش ظریف و زیبایی از صورت انسان و شمایل جانوران در حالت‌های نیایش و احترام دیده می‌شود.

منطقه باستانی کول فرح یکی از جاذبه‌های تاریخی گردشگری شهرستان ایذه و استان خوزستان و از نظر باستان‌شناسی بسیار حایز اهمیت است.

این اثر باستانی به دلیل واقع ‌شدن در یکی از مناطق بسیار خوش آب و هوای استان خوزستان علاوه بر باستان‌شناسان و محققان تاریخی، سالانه هزاران گردشگر را به سوی خود جذب می‌کند.

محوطه کول فرح در سال 1378 توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 2597 در فهرست اثار ملی ایران به ثبت رسید.

مروری بر نقش‌برجسته 6 گانه تنگ کول فرح:

نقش برجسته شماره ۱: نخستین نقش برجسته مراسم قربانی را نشان می‌دهد و در ارتفاع ۶ متری از دامنه کوه قرار دارد. پهنای صفحه یک متر و هفتاد سانتیمتر دریک متر است.

در آن شاه هانی یکی از حاکمان مستقل آیاپیر که همزمان با شوتروک نهونته دوم پادشاه ایلام در سال ۲۷۰۰ پیش از میلاد بوده در حال قربانی کردن نشان داده شده است.

در این تصاویر شاه کلاه گردی بر سر دارد و دو نفر او را همراهی میکنند که یکی از آنها شوترورو وزیر شاه است. جلوی شاه سه نوازنده با دو ساز چنگ و یک دف در حرکت هستند. در زیر نوازندگان تصویر یک شکارچی و یک بز کوهی وجود دارد. در زیر شکارچی سه کاهن ایستاده اند و دو گاو نر و یک بز کوهی را هدایت می‌کنند.

پیش از این سه قوچ قربانی شده اند که سر آنها از بدن جدا شده است . سنگ نبشته ۲۴ سطری افراد حاضر را با خط ایلامی نام برده است . قسمتی از آن به این شرح است:

من هانی پسر تاهی هی حاکم آیاپیر هستم. من مجسمه ام را در این جا بر پا داشته ام پس از آنکه رب النوع سراپا مسلح تیروتور خدای منطقه سیل هیته حمایتش را بر من ارزانی کرده بود.

نقش‌برجسته شماره 2: بر بدنه سنگی تک‌افتاده در قسمت جنوبی و در کنار مسیل، نقش برجسته‌ای با موضوع قربانی کردن برای خدایان ایلامی حجاری شده است. در میانه صحنه، شاه عیلامی بزرگ‌تر از دیگران حجاری شده و دستان خود را به حالت احترام و نیایش در جلو صورت خود گرفته است.

در جلو او کاهنان در حال قربانی کردن چندین راس گاو کوهاندار هستند و در پشت سر او تعدادی از صاحب‌منصبان ایلامی کوچک‌تر حجاری شده‌اند.

نقش‌برجسته شماره 3 : در نزدیکی نقش‌برجسته شماره 2 و بر بدنه تخته سنگی بیضی‌شکل صحنه قربانی برای خدایان ایلامی حجاری شده است.

در این صحنه شخص بزرگ‌تر (احتمالا شاه ایلامی) دستان خود را به حالت احترام بر بالای شکم قرار داده و در جلو روی او تعدادی از خادمان در حال حمل مجسمه خدای ایلامی هستند که همراه با نواختن چنگ و قربانی کردن گاوهای کوهاندار نشان داده شده‌اند.

در پشت سر شاه ایلامی، تعداد زیادی صاحب‌منصبان ایلامی حجاری شده‌اند که در این مراسم شرکت کرده‌اند.

نقش‌برجسته شماره 4 : با گذر از نقش‌برجسته شماره 3 و در جنوب آن، نقش‌برجسته‌ای پرکار با موضوع اهدای هدایا به شاه یا خدای ایلامی نشسته بر تخت حجاری شده است.

در مرکز توجه این نقش‌برجسته، خدا یا شاه ایلامی بر تخت نشسته است و میز مخصوص هدایا نیز در جلو او قرار دارد. تعداد زیادی شرکت‌کننده که یکی از دستان خود را در جلو دهان قرار داده‌اند، به حضور خدا یا شاه ایلامی رسیده‌اند تا هدایای خود را تقدیم کنند.

نقش‌برجسته شماره 5: در پشت نقش‌برجسته شماره 4، نقش برجسته‌ای همانند نقش برجسته شماره 2 با موضوع قربانی برای خدایان ایلامی حجاری شده است.

شخص مرکز توجه، بزرگ‌تر از حد طبیعی حجاری شده، دستان خود را به حالت احترام و نیایش بالا آورده و روبه‌روی او گاوهای کوهانداری برای خدایان ایلامی قربانی شده‌اند.

نقش‌برجسته شماره 6: نقش برجسته شماره 6 در بیرون از تنگه بر روی تخته سنگی تک‌افتاده حجاری شده است. موضوع آن حمل مجسمه خدای ایلامی است.

تعدادی از خادمان، تخت مجسمه خدای ایلامی ایستاده را بر دوش خود حمل می‌کنند و در پشت سر آن‌ها تعدادی از صاحب‌منصبان ایلامی شرکت‌کننده در مراسم، حجاری شده‌اند.

پل شادروان شوشتر

بند قیصر یا پل شادروان شوشتر با قدمت دوره ساسانی در کنار پل جدید شهرستان شوشتر در استان خوزستان قرار دارد.

در دانشنامه جهان اسلام، درباره بند قیصر آمده است:

پل‌بند والرین یا بند قیصر در شوشتر را سربازان و مهندسان رومی که در ۲۶۰ میلادی همراه امپراتور روم والریانوس به اسارت شاپور اول درآمده بودند، بنا کردند.

همچنین در دایرةالمعارف مصاحب، آمده است:

بند قیصر، بندی که در قرن ۳ میلادی به امر شاپور اوّل ساسانی در شوشتر رود کارون ساخته شده است. گویند رومیانی که در جنگ با ایران اسیر شده بودند در ساختن این بند به کار گرفته شدند و به همین مناسبت بند قیصر خوانده شده است.

در فرهنگ معین نیز آمده است:

... سدی است که در زمان شاپور اول ساسانی و به امر او پس از اسارت قیصر روم توسط برانوش، مهندس رومی در نزدیک شوشتر ساخته شد. این سد ۱۵۰۰ قدم طول داشت و هنوز هم برای برگرداندن آب کارون به مزارع به کار می‌رود. بند قیصر، سدی است که به امر شاپور اول ساسانی به دست رومیان و توسط مهندس رومی به نام برانوش (بزانوش، اورانوش) در شوشتر (کنار پل شوشتر) ساخته شد. ترتیب ساختن این سد چنین بود که همۀ آب رودخانه را به شعبه‌ای که از آن خارج کرده بودند برگردانیده‌اند و معروف به آب گرگر است که هنوز موجود می‌باشد. کف رودخانه را با سنگ‌های بسیار محکم فرش کرده‌اند. خود سد از سنگ‌های بزرگ سماقی که همۀ آنها را به‌هم پیوند داده‌اند ترکیب یافته است که با چشمه‌ها و دریچه‌های مربوط برای اجرای آبیاری اراضی مجاور بسیار مناسب است. پل شوشتر روی این سد قرار دارد.

برخی بر این باورند که پل شادروان شوشتر قدیمی‌ترین پل جهان می‌باشد که دارای 44 دهنه بوده است و برخی نیز گفته‌اند 48 دهنه داشته است.

پل شادروان زمانی یکی از بناهای مشهور ایران بود ولی امروزه خرابه ای از آن باقی مانده است. روایات مربوط به این پل معمولا تکراری و نقل از منبع پیشین است. آنها ساخت پل را به زمان شاپور اول ساسانی می‌دانند که والریان رومی را پس از اسارت وادار به ساخت این پل و سد شادروان نمود ولی استناد همه آنها به روایات محلی می‌باشد.

کلمان هوار در کتاب ایران و تمدن ایرانی آورده است: پل شوشتر از روی شادروانی می‌گذشت و بنا به روایات مهندسان رومی آن را ساخته بودند.

فردوسی نیز در ضمن سرودن شعری مربوط به این پل نام سازنده آن را برانوش آورده و پس از ساختن آن به روم برگشته است.

البته در قرن هشتم که ابن بطوطه به شوشتر رفته این پل قابل استفاده نبوده، چرا که وی می‌گوید : عمق رودخانه زیاد است و محاذی دروازه دسبول، مانند بغداد و حله جسری از کشتی‌های کوچک درست کرده‌اند.

مولف تذکره شوشتر تجدید بنای آن را به وسیله فتحعلی‌خان از حاکمان اواخر صفویه می‌داند.

این پل بارها مرمت شده است تا اینکه در سال 1303 قمری سیلاب برای چندمین بار آن را شکست و دیگر تعمیری در آن انجام نشد و دائما در حال ویرانی بیشتر شد.

پل معروف به بند قیصر در سال 1310 با شماره 78 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

آشنایی با مسجد جامع خرمشهر - خوزستان

همشهری آنلاین: مسجد جامع خرمشهر از قدیم یکی از مراکز اصلی شهر خرمشهر بوده، به طوری که هنوز نیز این مرکزیت را پس از پایان جنگ تحمیلی و تخریب کامل شهر خرمشهر و بازسازی دوباره آن حفظ نموده‌است.

در مقابل این مسجد بازارچه بزرگی وجود دارد که اصناف گوناگون در آن به کسب و کار مشغول هستند.

پس از آغاز جنگ تحمیلی شهر خرمشهر به دلیل نزدیک بودن به مرز شلمچه، یکی از اولین نقاطی بود که مورد حمله ارتش بعثی عراق قرار گرفت.

مدافعان این شهر که اغلب از مردم بومی و تعدادی دانشجو بودند، توانستند با حداقل امکانات نظامی به فرماندهی محمد جهان آرا که در آن زمان فرماندهی سپاه پاسداران خرمشهر را بر عهده داشت با سلاح‌های سبک خود و با استفاده از موقعیت آشنایی با منطقه، مدت ۳۵ روز در مقابل ارتش عراق مقاومت کنند و سرانجام در تاریخ ۴ آبان ۱۳۵۹ آخرین مدافعان شهر نیز به خاطر فشار زیاد ارتش بعثی عراق و کمبود سلاح و تجهیزات مجبور به عقب نشینی از شهر گردیدند.

خرمشهر پس از ۵۷۸ روز (۱۹ ماه) اشغال توسط ارتش بعثی عراق، در تاریخ۳ خرداد ۱۳۶۱ با حمله نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش جمهوری اسلامی ایران و نیروی مقاومت بسیج، طی چهار مرحله عملیات نظامی با عنوان عملیات بیت المقدس پس از محاصره خرمشهر، بازپس‌گیری شد.

مسجد جامع خرمشهر یکی از تنها ساختمانهایی بود که در این شهر، پس از بازپس‌گیری به صورت نیمه سالم باقی مانده بود و همچنین چون این مسجد در زمان مقاومت [قبل از اشغال] مرکز فرماندهی و تدارکات و گردهمایی مدافعان شهر بود، لقب نماد مقاومت را به خود گرفت که در حال حاضر نیز بین بازماندگان جنگ و علاقمندان به تاریخ جنگ ایران و عراق به همین عنوان شناخته می‌شود.

مسجدجامع خرمشهر سی‌هزارمین اثر تاریخی ایران است که در سال 1390، در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

دو گلدسته و دو گنبد کوچک و بزرگ با 120 سال قدمت را در دل خود جای داده است، شاید 770 مترمربع کاشی‌کاری معرق نیز شاخصه‌ی خاصی برای هر بنای تاریخی باشد، اما وقتی قرار باشد، یک اثر بخشی از هویت، تاریخ،‌ تمدن و مقاومت یک کشور محسوب شود، هر بنایی نمی‌تواند جای «مسجدجامع خرمشهر» را بگیرد.

این مسجد قدیمی که با نمای آجری‌اش که حالا جزیی از تاریخ این شهر است، از قدیم یکی از مراکز اصلی شهر خرمشهر بود، در آن زمان، در ورودی بازار بزرگ اصناف قرار داشت و محل تردد مردم از صحن مسجد بود. به همین دلیل، بعدها تغییری در ساخت‌وساز آن رخ داد و در سال 1348، قطعه زمینی از ضلع غربی به مسجد اضافه و به‌صورت کنونی تجدید بنا شد.

مسجدجامع خرمشهر یکی از تنها ساختمان‌هایی بود که پس از بازپس‌گیری شهر از عراقی‌ها به‌صورت نیمه‌سالم باقی مانده بود. این بنای تاریخی چون در زمان مقاومت و قبل از اشغال شهر، جایی برای فرمان‌دهی،‌ تدارکات و گردهمایی مدافعان شهر بود، لقب نماد مقاومت را به خود گرفت، حتی حالا نیز بین بازماندگان جنگ به همین نام شناخته می‌شود.

این مسجد که حالا سمبل مقاومت در «خرمشهر» است، در مدت 35 روز مقاومت مردم، ستاد مردمی، مرکز تبادل اخبار، اورژانس مجروحان و محل نگهداری موقت شهدا بوده است. این بنای تاریخی یادآور شهدایی مانند «محمد جهان‌آرا»، «بهروز مرادی»، «بهنام محمدی» و «محمد دشتی» است.

بنایی مشابه این مسجد تاریخی، در باغ - موزه دفاع مقدس در تهران، اتوبان حقانی، جنب پارک طالقانی ساخته شده است.

تصاویر | خوزستان؛ بهشت پرندگان ایران

خوزستان شاهراه پرندگان مهاجر و پرتنوع‌ترین استان از لحاظ گونه‌های پرنده است و از ۵۳۰ گونه شناسایی‌شده در ایران ۲۸۵ گونه در خوزستان زندگی می‌کنند.

به گزارش همشهری آنلاین، از مهم‌ترین گونه‌ها در این استان می‌توان به اردک مرمری، تنجه، غاز و فلامینگو اشاره کرد که برخی از این پرندگان در تالاب‌های شادگان، هورالعظیم و خوریات اقدام به تولید مثل و لانه‌سازی می‌کنند.

عکس: مهدی پورعابدی - خبرگزاری صدا و سیما

تصاویری از به‌ یاد ماندنی‌ترین تفریح؛ قایق‌سواری در رودخانه کارون

یکی از تفریحاتی که می‌توان در خوزستان انجام داد قایق‌سواری در رود کارون است. هر سال گردشگرانی که در تعطیلات نوروز به استان خوزستان سفر می‌کنند قایق‌سواری بر روی کارون را از تفریحات به یاد ماندنی می‌دانند. قایق‌سواری در کنار پل سفید نماد شهر اهواز شور و شوق دیگری دارد.

خراطی هنر-صنعتی ۴۰۰ ساله خوزستان

هنر-صنعت خراطی در شهرستان دزفول همچنان زنده است.

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما استان خوزستان، خراطی یکی از هنر‌ها و صنایع فعال در شهرستان دزفول است و استاد توکل با هنر دستان پرتوانش نقش و نگار‌هایی بر چوب حک می‌کند.

وی این شغل و هنر را از پیشینیان به ارث برده است و برای زنده نگهداشتن آن و جلوگیری از فراموش شدن هنر خراطی که در استان خوزستان قدمتی ۴۰۰ سال دارد، تلاش می‌کند.

به گفته این استاد خراطی و هنرمند دزفولی، برای تولید گلدان، شمعدان، قندان، کاسه، حصار‌های چوبی، وردنه و... از چوب درختان بومی استفاده می‌شود.

استاد توکل می‌گوید: بازار فروش محصولات چوبی خوب است

خانه تاريخي مقدم در شوشتر...

شوشتر شهري تاريخي با سازه هاي آبي بسيار است که قدمتي ديرينه در تاريخ ايران‌جان عزيزمان دارد. اگر مي‌خواهيد به اين شهر زيبا و سرسبز سفر کنيد، پيشنهاد مي‌‌شود سري به يکي از خانه‌هاي تاريخي همچون خانه تاريخي مقدم شوشتر بزنيد تا با تاريخ و هنر مردمان اين مرز و بوم بيشتر آشنا شويد.

اين بناي زيبا و ارزشمند که قدمت آن به دوره قاجاريه مي‌رسد، متعلق به خاندان مقدم شناخته مي‌شود و اکنون پس ازگذشت سال‌ها به همت دو برادر به نام‌هاي صادق خليفه و دکتر مدرسيان مرمت شده و درب‌هاي آن به روي عموم گشوده شده است و ميزبان ماجراجويان زيادي از سراسر دنياست.

شايد برايتان جالب باشد که بدانيد در روزگار قاجاريه اين خاندان، براي داد و ستد و تجارت به استان خوزستان و شهرستان شوشتر مهاجرت کردند و در آنجا ماندگار شدند. اگر به هنر معماري سرزمين شوشتر علاقه داريد، بازديد از خانه تاريخي مقدم شوشتر را فراموش نکنيد، چرا که اين ساختمان قديمي از لحاظ معماري تمامي عناصر و ويژگي‌هاي يک خانه شوشتري را دارد و معمار بنا با دانش و هنر خود خانه‌اي زيبا را ساخته است.

از ديگر ويژگي‌هاي مجموعه تاريخي خانه مقدم شوشتر، مي‌توان به ستون‌هاي سنگي يا گرگري و ستون‌هاي آجري اشاره کرد که در بيشتر خانه‌هاي اين شهر زيبا ديده مي‌شود. همچنين مي‌توانيد به نظاره پنجره‌هاي ارسي رنگي بنشينيد که بر جذابيت اين خانه قديمي مي‌افزايد و شما را شگفت‌زده مي‌کنند. در ادامه گشتي که در خانه تاريخي مقدم شوشتر زديد، مي‌توانيد از شوادون (زيرزمين) که در طبقه‌ي هم‌کف و طبقه اول بنا قرار گرفته است و به نگارخانه تبديل شده است، ديدن کنيد. در زمان‌هاي بسيار دور از اين زيرزمين که ده متر عمق دارد، به عنوان محلي براي استراحت اهالي خانه در فصل گرما استفاده مي‌کردند و امروزه قابل مشاهده است.

در حال حاضر خانه تاريخي مقدم در شوشتر در مرکز محله عبدالله بانو و در نزديکي بقعه عبدالله بانو واقع شده و بسيار خوش مسير است. در ادامه گشت و گذار خود مي‌توانيد سري به بازار سنتي شوشتر بزنيد و در آنجا به خريد سوغات اين ديار مانند حلواي زردک، ترشي لگجي، ترشي فلفل و انواع کلوچه محلي بپردازيد.

برای تماشای ویدیو روی تصویر زیر کلیک کنید.

محله «حرم» شوش

شهرستان شوش یکی از مهمترین تمدن‌های تاریخ باستان و پیش از تاریخ، در ایران و جهان است

شوش از نظر جغرافیایی و کشاورزی در وضعیت بسیار مطلوب و رابط میان تمدن بین النهرین و ایران بوده است. با وجود قدمت و اهمیت تاریخی و جغرافیایی شهرستان شوش برای قرن‌ها خالی از سکنه و متروکه بوده است.

بررسی سفرنامه‌های چندین مستشرق و باستان شناس نشان دهنده آن است که شهر شوش کاملا متروکه و خالی از سکنه بوده و فقط تپه‌های باستانی و آرامگاه دانیال نبی (ع) در آن زمان وجود داشته است.

در این زمینه «مارسل دیولافوا» هنگامی که در سال ۱۸۸۴ میلادی به شوش سفر کرد در کتاب خود نوشت به جز چند خانه کپری در اطراف بقعه دانیال نبی (ع) که ظاهراً به منظور اسکان زائران ساخته شده بود مکانی برای زیست وجود نداشت.

با ورود و استقرار باستان شناسان و آغاز کاوش‌های دامنه دار "ژاک دمورگان" و "رولان دومکنم" و استخدام بیش از هزار کارگر از روستاها و شهرهای اطراف، اولین گروه از مردم در اطراف حرم ساکن شدند.

با گذشت زمان تجار با حضور از شهرهای دیگر در شوش به فعالیت اقتصادی و ساخت کاروان سراها در اطراف حرم دانیال نبی (ع)، به تأمین مایحتاج کارگران و باستان شناسان پرداختند.

سکونت کارگران و کسبه‌های اطراف حرم و ساخت کاروان‌سراها، آغاز شهرنشینی جدید در شهرستان شوش است که با احداث موزه در سال ۱۳۴۵ و اهمیت کاوش‌های باستانی و توسعه کشاورزی این محله به سرعت توسعه یافت. محله‌ی حرم در نزدیکی رودخانه شاوور قرار دارد و دارای سه خیابان اصلی با نام‌های امام خمینی (ره)، طالقانی و ساحلی است.

این محله در مرکز شهرستان و در کنار موزه و محوطه تاریخی شوش واقع شده است.

عکس: سید حامد موسوی/ایسنا

نفت سفید پاریس ایران ، شهر نیمه مرده

پاریس ایران؛ جایی در دل کوه که شعله‌های رقصانش، چهره‌های درهم شکسته مردان و زنانی را نوازش می‌دهد که گذر عمری سخت را بر دستان و صورت خود به تصویر کشیده‌اند.تصویری بر بلندای شعله‌های روشن گاز در روستایی زیبا، روستایی زیبا که در اطراف خود، در دل کوه و دشت، چشمه‌های جوشان نفتی غیرقابل باوری را پرورانده که نفس را در سینه‌ات حبس می‌کند.....

سفر به روستایی که پیدایش چاه نفت، آن را به عرش رساند و با بسته شدن چاه و رفتن نفت، به فرش رسید! سفر به خوزستان معمولاً خاطراتی را در تو زنده می‌کند که جنگ و ایستادگی و شجاعت مردم نجیب و غیور آن، از بارزترین این خاطرات است.

زادگاه حماسه؛ جایی که در عین روسپیدی در جنگی نابرابر که سال‌ها مقاومت را در مردمانش پرورش داد، در جای‌جای خود، چشمه‌های جوشان سیاهی را همچون بغضی فروخورده بیرون می‌دهد که می‌تواند در عین حال، زیباترین قسمت سفر و شاید غمگین‌ترین بخش آن باشد، سفری از نفت سیاه به نفت سفید!

روایتی تلخ از یک شهر نیمه مرده که بیشتر خانواده‌ها آن را ترک کرده‌اند و تنها معدودی به ناچار، ساکن آن هستند. "نفت سفید" نشانگر صعود و نزول تاریخی یک زندگی عشایری است که با ظهور نفت و کشف مخازن نفتی به ناگهان دگرگون و از یک زندگی روستایی خودکفا به شهری صنعتی با شیوه زندگی مدرن تبدیل و با خشک شدن چاه نفت، تبدیل به روستایی کاملاً ابتدایی شد.

عکاس :

مهدی پدرام خو :تسنیم/احمد بلباسیخبرگزاری صدا و سیما

گزارش کامل در لینک زیر:

گزارش هفته نامه "دانش نفت" از روستای نفت سفید

دره توبیرون یکی از دیدنی های طبیعی بکر و شگفت انگیز خوزستان

دره توبیرون دراستان خوزستان واقع می باشد. یکی از دیدنی های طبیعی بکر و شگفت انگیز شهرستان دزفول در فصول گرم سال دره توبیرون است. “تو” در لهجه دزفولی به معنی تب (گرما) و توبیرون بمعنای مکانی که گرما را از تن میزداید وگفته می شود که در قدیم برای کاهش آلام درد بیماری ها از این محل استفاده می شده است.
دره‌ توبیرون نتیجه‌ی هزاران سال فرسایش آبی بوده و از سرازیر شدن آبِ حاصل از بارش‌های فصلی در بخش‌های بالاتر و جاری شدن آن به صورت تنداب‌ها در کوه‌ها و تپه‌ها به وجود آمده است. سنگ‌های موجود در دره، از نوع ماسه سنگ و کنگلومرا (نوعی سنگ رسوبی از شن، ماسه و سنگ‌ریزه‎‌های گرد که معمولا با کلسیت، سیلیکا یا اکسید آهن به هم چسبیده‌اند) بوده که حاصل این فرسایش‌های طولانی مدت هستند.

به دلیل عمیق بودنِ دره توبیرون ، در فصل‌های خشک و کم آب، دره مانند یک زهکش عمل نموده و آبِ سفره‌های زیرزمینی در کف آن جمع می‌شود که این ویژگی سبب به وجود آمدن دو آبشار کوچک و زیبا در مسیر دره شده است. در بخش‌هایی از دره توبیرون، آب شفاف و زلالی از کف و دیواره‌های صخره‌ای آن به بیرون تراوش می‌کند. از طرفی نزدیک بودن دیواره‌هایِ صخره‌ایِ دو سوی دره به یکدیگر و نیز بلندیِ آن‌ها، باعث ایجاد سایه در اکثر قسمت‌ها می‌شود. این ویژگی‌ها از دلایل خنک بودن فضای داخل دره بوده و حتی در فصول گرم سال و هوای ۴۰ درجه‌ی شهر، دمای آن به حدود ۲۰ تا ۲۵ درجه‌ی سانتی‌گراد می‌رسد. درون دره، باد خنک، روح‌نواز و دل‌انگیزی می‌وزد که تمام خستگیِ راه را از تن شما بیرون خواهد کرد.

درختان زیبای انگور و انجیر نیز باعث سرسبزی و طراوت این منطقه شده و در کنار ویژگی‌های منحصر به فردِ دره، توجه بازدیدکنندگان را به خود جلب می‌کند.
دره “توبیرون” در فاصله حدود ۲۰ کیومتری از شهر در مسیری چند کیلومتری در بخش سردشت قبل از رسیدن به منطقه تنگه سرا در شمال دزفول واقع است. دیواره‌های رفیع آن با ارتفاع بلند که گاه تا بیش از یکصد متر می رسد و انبوه درختان انگور، انجیر وحشی، برگ ‌‌های شاووشان، آبشارها و آب ‌ چکان ها جلوه بسیار زیبایی به این دره‌ ها داده است که چشم هر بیننده ‌ ای را محو تماشای خود می ‌ سازد.
گرچه قدم گذاشتن به چنین فضای خنکی در گرمای سوزان جنوب و دمی آسودن در هوای مطبوع آن، خود به تنهایی می‌تواند یک تفریح باشد؛ اما پیاده روی در آبِ جاری در مسیر دره و تماشای شگفتی‌ها و زیبایی‌های آن، از لذت‌بخش‌ترین کارهایی است که می‌توانید در این دره تجربه کنید. آب بازی و تماشای ماهی‌های بزرگ و کوچکی که درون آبِ کف دره به این سو و آن سو می‌روند نیز خالی از لطف نخواهد بود.هنگامی که در حال حرکت در امتداد دره هستید گاهی قطره‌های آب زلال از دیواره‌های آن بر روی سر و صورتتان خواهد چکید و باعث می‌شود که حسِ خوشایندِ بودن در طبیعتِ بکر را با تمام وجود درک کنید.همچنین زیبایی‌ها و شگفتی‌های تمام نشدنی این دره، آن را به مکانی فوق‌العاده برای عکاسی تبدیل کرده است. اگر علاقه‌مند به عکاسی حرفه‌ای از طبیعت هستید؛ دره توبیرون چشم‌اندازهای کم‌نظیر و شگفت‌انگیزی برای این کار در اختیارتان خواهد گذاشت

نکاتی که لازم است در بازدید از دره توبیرون به آن‌ها توجه کنید

• با توجه به اینکه دره‌ توبیرون در منطقه‌ای بکر قرار دارد، بهتر است برای رفتن به آن با گروه‌های کوهنوردی محلی همراه شوید و یا از تورهای گردشگری استفاده کنید.
• به دلیل شباهت بخش‌های مختلف دره به یکدیگر، ممکن است مسیر را گم کنید؛ بنابراین توصیه می‌شود که برای بازدید از دره‌ از یک فرد راه بلد و یا یک راهنمای محلی کمک بگیرید.
• برای پیاده روی در دره، حتماً از کفش مناسب استفاده کنید؛ زیرا کفِ دره مملو از سنگریزه‌هاییست که ممکن است پاهایتان را اذیت کند.
• دره‌ توبیرون طبیعتی دست نخورده و تمیز است که این امر نشان از بازدید تعداد کمی از گردشگران از این مکان زیبا دارد. بیایید در زمان بازدید از این جاذبه‌ی طبیعی شگفت‌انگیز، زباله‌های خود را در محیط رها نکنیم و حتی در صورت مشاهده‌ی زباله‌ها در مسیر دره، اقدام به جمع‌آوری آن‌ها نماییم تا با انجامِ وظیفه‌ی خود در مقابلِ طبیعتِ سخاوتمند، به زیبا و بکر ماندن این دره‌ی اعجاب انگیز کمک کنیم.

عکسها:

سایت کارناوال

خبرگزاری ایسنا

ر

اولین هواپیمای خریداری شده ایران

عکس نایاب از یک فروند هواپیمای "یونکرس-ای ۱۳"، نخستین هواپیمایی که ایران خریداری کرد در مکانی نامعلوم را مشاهده مي کنيد.

این هواپیما در سال ۱۳۰۱ شمسی از نمایندگی شرکت یونکرس آلمان در تهران برای ارتش خریداری شد تا از آن به عنوان هواپیمای ارتباطی و ترابری نظامی بهره برداری شود. گفتنی است شرکت یونکرس ۴ سال بعد اولین و نخستین شرکت هواپیمایی در ایران را دایر کرد و با ۶ هواپیمای یک موتوره و یک هواپیمای سه موتوره پرواز‌هایی بین شهر‌های مختلف ایران برقرار کرد. پرواز‌های این شرکت در مسیر قصرشیرین به بغداد، زاهدان به دهلی، مشهد به کابل، بندر انزلی به باکو، بندر بوشهر به کراچی و بمبی، خرمشهربه بصره و تبریز به تفلیس بر قرار بود. این شرکت تا سال ۱۳۱۲ در ایران فعالیت می‌کرد.

«باغ شیخ» اهواز

محله «باغ شیخ» در محدوده جنوب شرقی شهر اهواز و در هسته مرکزی آن واقع شده و یکی از محلات سنتی و قدیمی اهواز است که همچنان بافت سنتی و مذهبی خود را حفظ کرده است.

محلات قدیمی در هر شهری نماد هویت فرهنگی و تاریخی مردم آن شهر محسوب می‌شوند، که باید آنها را از تخریب حفظ کرد و سعی در احیا و بازسازی آنها داشت.

متاسفانه محله باغ شیخ یکی از مناطق آسیب‌پذیر است که به دلیل نبود شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی و همچنین فرسودگی سیستم فاضلاب هرساله با شروع فصل بارندگی، کوچه و خیابان‌های آن دچار آب‌گرفتگی می‌شوند و گاهی حتی آب تا روزها در خانه‌ها باقی می‌ماند و ساکنین این منطقه را دچار مشکلات زیادی می‌کنند.

به دلیل موقعیت جغرافیایی این محله در مرکز شهر و مجاورت با خیابان‌های نادری و امام خمینی بخشی از بازار مرکزی اهواز در محله باغ شیخ (خیابان ادهم امروزی) واقع شده است. همچنین برخی از بازارهای روز واقع در مرکز شهر مانند بازار صدف، بازار «سی‌متری» و بازار «رازی» نیز در این محله واقع شده اند. این محله بافتی متراکم با خیابان‌ها و کوچه‌های باریک دارد و هنوز هم زندگی با سبک و سیاق گذشته در برخی مناطق آن جریان دارد. طی سال‌های اخیر بسیاری از خانه‌ها و بناهای قدیمی این محله تخریب و آپارتمان‌ها جایگزین آنها شده‌اند و اندک خانه‌های قدیمی باقی مانده نیز خالی از سکنه و تبدیل به انباری مغازه‌ها شده‌اند. این مجموعه در فاصله زمانی چند ماهه تهیه شده است.

عکس : ایسنا

خراطی خوزستان ؛ نقش و نگارهایی که به چوب جان می دهند

محصولات خراطی چوب خوزستان ضمن حفظ میراث گذشتگان به اقتصاد پایدار استان کمک می کند .

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز خوزستان ؛ خراطی چوب یکی از گرایش‌های صنایع دستی چوب ایران و هنر صنعت بومی استان خوزستان است.

گرچه تاریخ قطعی پیدایش هنر خراطی را نمی‌توان مشخص کرد، اما با توجه به کاربرد چوب به عنوان یکی از نخستین مواد اولیه توسط انسان، می‌توان آغاز خراطی چوب را به دوره‌های پس از ابداع نخستین وسایل تدافعی چوبی مرتبط کرد.

در تصویر حکاکی شده روی یکی از مهر‌های استوانه‌ای یافت شده در چغامیش خوزستان متعلق به ۵۳۰۰ سال پیش، فردی روی چهار پایه نشسته و در دستش دوک نخ ریسی قرار دارد.

در این نقش برجسته پایه‌های چهار پایه و دوک نخ ریسی شواهدی بر وجود فن خراطی است به دلیل این که تنها راه ساخت این ابزار خراطی است همچنین نقش برجسته‌های عیلامی یافت شده در محدوده شوش و دزفول بیانگر حقایقی درباره رواج خراطی در آن دوره هستند.

اما بر پایه بررسی‌های انجام شده در منابع مختلف در دوره‌های کهن محصولات چندانی درزمینه خراطی چوب استان خوزستان ساخته نشده و یا در صورت وجود این محصولات، اطلاعی از این آثار به ما نرسیده است.

دزفول ، خاستگاه خراطی سنتی چوب خوزستان

مهمترین مراکز رواج خراطی چوب در ایران در استان‌های خوزستان و مازندران قرار دارد.

امروزه در استان خوزستان، هنر خراطی چوب فقط در دو شهر دزفول ، بهبهان رواج دارد.

شهر دزفول مهم‌ترین مرکز خراطی سنتی چوب در خوزستان است.

به دلیل اهمیت هنر خراطی در شهر دزفول، نام برخی محله‌ها و القاب خانوادگی این شهر برگرفته از واژه‌ی خراطی است.

بازار قدیم دزفول دارای راسته‌ی مخصوص به نام راسته خراط‌ها است.

محله خراطان شهر دزفول که بخشی از بازار قدیم است، قدمتی ۲۰۰ ساله دارد، اما به طور حتم سابقه‌ی فعالیت خراطی چوب دزفول بیش از این تاریخ است.

با توجه به شرایط اقلیمی دزفول، شرایط بهره برداری از چوب درختان، همواره در این منطقه وجود داشته است.

اغلب محصولات خراطی دزفول با استفاده از یکی از گونه‌های درختی بومی به نام جغ (شیشم / جِک) تولید می‌شوند.

در گذشته محصولات خراطی چوب در زندگی اهالی بومی، کاربرد مصرفی داشتند و امروزه نیز با تغییر در فرم ، ابعاد ، رنگ و .. به طور کاربردی و یا تزئینی در اغلب مناطق کشور شناخته شده است ؛ و نیز در حوزه صادرات صنایع دستی دارای جایگاه ویژه هستند.

در سال‌های اخیر به دلیل اهمیت فرهنگی و اقتصادی خراطی، تولید کنندگان و نهاد‌های دولتی و خصوصی فعال در استان خوزستان به ویژه شهرستان دزفول توجه ویژه‌ای به هنر صنعت خراطی داشته اند.

به همین منظور موزه خراطی دزفول در محل زیر زمین خانه تاریخی تیز نو در شهرستان دزفول راه اندازی شد.

در موزه خراطی دزفول ۲۰۰ محصول خراطی چوب با هدف معرفی و حفظ هنر صنعت خراطی (به عنوان یکی از گرایش‌های بومی صنایع دستی دزفول) در معرض دید قرار دارد.

خراطی ، ریشه در زندگی دارد

استاد عبدالرحیم فروتن از قدیمی‌های بازار دزفول است او سال هاست که با دستان هنرمندش بر چوب نقش می‌زند.

خراطی را از ۱۲ سالگی از پدر آموخت و حالا در آستانه ۶۰ سالگی ۴۸ سالی می‌شود که با تراشیدن چوب چراغ این هنر صنعت را روشن نگه داشته است.

حالا این روزها استاد به دنبال حفظ خراطی است تا در گذز زمان ، غبار فراموشی به خود نگیرد و به همین دلیل کار آموزش خراطی را دنبال می کند .

درکنارش سازه های چوبی ساخت دستش را هم به منزل می برد تا همسرش طرحی نو بر آنان در اندازد و عشق و هنر را با هم تلفیق کند .

ساختار ظاهری محصول خراطی دزفول

محصول خراطی چوب، نوعی محصول متقارن چوبی است که از طریق تراشیدن و شکل بخشی به قطعات چوب با بهره گیری از حرکت چرخشی دستگاه خراطی تولید می‌شود.

برای جلوگیری از تاثیر رطوبت و ایجاد ثبات در مقابل تغییرات جوی، تمام سطوح محصول خراطی چوب دارای پوشش شفاف مرغوب است؛ به طوری که رطوبت از هیچ نقطه‌ای در محصول نفوذ نمی‌کند و از روغن جلا به دلیل زرد شدن تدریجی و کاهش کیفیت محصول، استفاده نمی‌شود.

از میان محصولات خراطی چوب خوزستان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

لوازم آشپزخانه مانند: بشقاب، کاسه، ظرف میوه، قندان و.

قطعات مبل و دکوراسیون: پایه‌های میز و صندلی، آباژور، تختخواب و ...

لوازم سرگرمی و آموزشی: مهره‌های شطرنج و...

لوازم مورد نیاز پیشه‌های سنتی مانند: دسته داس، چرخ ریسندگی و ...

لوازم متفرقه: میل زورخانه، عصا

برخی محصولات خراطی با استفاده از طرح‌های سنتی مانند تذهیب، تشعیر، گل و مرغ ایرانی، نگارگری ایرانی و خوشنویسی تزیین می‌شود.
عیب‌های ظاهری محصول خراطی

ناصافی، عدم تعادل، استحکام کم، پوشش نامطلوب، ترک خوردگی، رنگ باختگی سطوح محصول، نفوذ حشرات و کپک زدگی و ... از جمله عیوب ظاهری محصول خراطی است.

رنگ بندی محصولات خراطی
رنگ بندی محصولات خراطی چوب اغلب شامل رنگ طبیعی ذاتی چوب‌ها (رنگ‌ها متنوع کرم از زرد مایل به سفید تا قهوه‌ای مایل به سیاه) است.

برخی از خراط‌ها محصولات را با پوشش زنگ دلخواه عرضه می‌کنند که این کار با رعایت نکات زیبایی شناسانه و مبانی رنگ، خللی در ارزش مادی و معنوی محصول خراطی ایجاد نمی‌کند.

چوب مورد استفاده در خراطی از نوع چوب خشک قابل حمل است.
این نوع چوب بعد از قطع درخت به مدت چند ماه در انبار مخصوص نگه داری شده و به آرامی خشک شده و به تعادل محیط رسیده است.

اگر چوب پیش از خشک شدن برای تولید محصول خراطی استفاده شود، رطوبت چوب درون باعث می‌شود که بافت‌ها وآوند‌ها نیمه خشک داخل چوب به یکدیگر فشار بیاورند و محصول در آینده به تدریج دارای ترک شود و عمر محصول خراطی کوتاه شود.

در خوزستان برای تولید محصولات خراطی، از چوب ذرختان جغ، کُنار، سپیدار، توت، زردآلو، گردو، نارون، شمشاد و بید استفاده شود.
اغلب محصولات خراطی بهبهان با چوب درخت سپیدار و محصولات شوشتر با استفاده از چوب درخت کنار تهیه می‌شوند.

بیشتر بخوانید : پرداخت ۸ میلیارد تومان تسهیلات کرونایی به فعالان صنایع دستی خوزستان

مواد مورد نیاز هنر صنعت خراطی
چوب
گلوتین
چسب چوب
لاک و الکل
سیلر
کیلر
پلی استر
بتونه چوب
ابزار‌های خراطی شامل دستگاه خراطی چوب، ابزار‌های برش و تراش، نون گاز ، پولاد، تراشنده (اسکلنه)، ابزار‌های جدا کننده، پرگار، کولیس ، سنباده ، سوهان چوب ساب تیشه و چکش و ... می‌باشد.

بعد از نگه داری چوب (با رطوبت ۱۸ درصد و ۲۵ درصد) به دور از موریانه و سایر حشرات مخرب طرحی برای آن در نظر گرفته می‌شود.
خراط براساس فرم نهایی به دو شکل مرغکی و کاسه‌ای سازه را شکل می دهد .

نویسنده : زهرا کیانی

میراث صنعتی چیست؟

گردشگرصنعتی کیست؟

✅ فرشید خدادادیان، #پژوهشگر و فعال حوزه ی میراث صنعتی در نخستین#وبینار آموزشی؛ «ظرفیت های میراث صنعتی برای توسعه#گردشگری» که به میزبانی #انجمن_میراث_صنعتی_ایران در شبکه اجتماعی #کلاب_هاوس و با حضور جمعی از فعالان حوزه گردشگری برگزار شد، با اشاره به تازگی مفهوم #میراث_صنعتی نسبت به سایر حوزه های میراثی در سطح کشور و حتی جهان تاکید کرد؛ نخستین ضرورت در این زمینه بازخوانی مکرر مفاهیم و تعاریف برای رسیدن به درک درست تر از موضوع و زمینه است.

✅ رییس مرکز اسناد #گنجینه های_تاریخی #صنعت_نفت در خصوص تعریف درست و علمی میراث صنعتی گفت؛ سازمان جهانی مرجع در این زمینه«کمیته بین المللی حفاظت از میراث صنعتی» است که به اختصار «تیکی» (TICCIH) نامیده می شود.
این کمیته در ییانیه ی موسوم به «منشور نیژنی تاگیل» که در گرد همایی اعضایش در ۱۷جولای۲۰۰۳ در #نیژنی_تاگیل مسکو به تصویب رساند، میراث صنعتی را اینگونه تعریف کرده است؛ میراث صنعتی شامل فرهنگ صنعت است.فرهنگی که دارای ارزش های علمی، معماری، اجتماعی، فنی و تاریخی باشد.این میراث موارد ذیل را در بر می گیرد؛ ساختمان ها و ماشین آلات، کارگاه ها، دودکش ها و واحد های تولیدی، معادن و سایت های پرداخت و پالایش مواد اولیه، انبارها و فروشگاه ها، مکان هایی که انرژی در آنها تولید، منتقل و مصرف می شود. حمل و نقل و تمام زیرساخت های آن و نیز تمام مکان هایی که به فعالیت های اجتماعی مرتبط با صنعت از جمله؛سکونت، مذهبی، تفریحی، ورزشی و آموزشی اختصاص داده شده اند.
✅ خدادادیان، با مبنا قرار دادن چنین تعریف جهانی از «میراث صنعتی» گفت: خوشبختانه ما در ایران و در شهرهای مختلف، مظاهر و مناظر متعدد و زیادی از میراث صنعتی در بخش های گوناگون صنعتی را داریم که ارزش و ظرفیت افزودن به لیست ملی و متعاقبا جهانی «میراث صنعتی» را دارند و علاقه مندان به بازدید و آشنایی با این موارد نیز در دو بخش گردشگر داخلی و گردشگر خارجی در حوزه گردشگری بازار هدف این حوزه بوده و باید با معرفی، آموزش، تبلیغات و در عین حال فرهنگ سازی به این حوزه ی میراثی سوق داده شوند.
✅ مجری طرح موزه های اکتشاف، حفاری و تولید صنعت نفت در پایان خاطرنشان کرد؛ صنعت نفت بعنوان مهمترین صنعت یک قرن اخیر ایران در این زمینه اقداماتی انجام و برنامه های زیادی نیز در دست مطالعه و اجرا دارد و امیدواریم گردشگران صنعتی داخلی و خارجی (البته پس از گشایش های سیاسی و کرونایی) از میراث صنعتی ایران در حوزه صنعت نفت بازدید داشته باشند

آداب و رسوم ازدواج اعراب در خوزستان

در فرهنگ مردم عرب خوزستان، خانواده پسر پس از انجام تحقیقات لازم و همچنین اطلاع از عدم وجود اصطلاحا "ناهی" یا معترض به خواستگاری دختر میروند.
میان ِطوایف ِ عربِ شوش ،در نخستین گام مادر و خواهر پسر ، موضوع را با والدین دختر در میان می گذارند که در صورت توافق،" مشایه" یا خواستگاری انجام میشود. با اعلام توافق نهایی مهریه یا gey تعیین می شود. gey به پولی گفته میشود که خانواده پسر به پدر عروس می دهند تا با توجه به استطاعت مالی اش و اضافه کردن مبلغِ دیگری به آن برای دخترش جهیزیه بخرد. 2 الی 3 روز پس از خواستگاری،خانواده پسر مقداری البسه و لوازم مقدماتی مانند بشت(عبا)،حنا،شانه،کیسه حمام،آیینه و عطر و... برای دختر می آورند.همچنین یک حلقه نامزدی که اصطلاحا به آن "نیشان الخطوبه"(علامت نامزدی)،می گویند برای دختر آورده میشود.
در برخی مناطق،قبلا خانواده داماد به جای مهریه،دختری ازخانواده خود را به عقد ازدواج یکی از پسران طایفه عروس در می آوردند.این دو دختر صدایق(SEDAYEGH) نام می گرفتند.
در روستا های بررسی شده اطراف آبادان ،چنانچه پاسخ به پیشنهاد خواستگاری از طرف خانواده دختر مثبت باشد،مادر دختر به مادر پسر می گوید:"کامکم مفروشه" یعنی جایتان آماده و مفروش است که این جمله نشانه پاسخ مثبت می باشد.
زنان خانواده پسر ، در زمان خواستگاری با دختر مورد نظر گفتگو میکنند و اطلاعاتی از وضعیت جسمانی و خانه داری او کسب میکنند.در شادگان، یکی از نشانه های مهارت دختر در امر خانه داری،قطر نانی است که می پزد و هرچه این قطر بیشتر باشد،نشان از مهارت بیشتر او دارد.
یک شب قبل از عروسی شب حنابندان،یا "لیله الحنا" است.داماد و عروس را جداگانه در خانه های خود حنا می بندند.
معمولا یک یا دو روز قبل از مراسم عقد،عروس را به "هفه" یا "اصلاح" می برند. جاری شدن عقد معمولا در محضر انجام میشود.پس از عقد، عروس و داماد تا سه روز حق نداشتند بیرون روند که البته امروزه این رسم کمرنگ تر شده است.
در شوش رسم است که خواهر ، مادر یا مادر بزرگ عروس همراه عروس به خانه داماد میروند و با خود حلوا و گوسفندی نیز می برند.در شادگان،هنگامی که عروس به سمت خانه داماد آورده میشود،زنی که به او اصطلاحا،"زافوفه" می گویند،عروس را تا خانه داماد همراهی می نماید.زافوفه کسی است که سرد و گرم روزگار را چشیده است.
در بسیاری از مناطق تیراندازی هنگام ورود عروس به خانه داماد نیز مرسوم است. رقص دسته جمعی "یزله" که با پایکوبی و شادمانی همراه است، از رقصهای رایج عربی در هنگام ورود عروس به منزل داماد است. در رسمی دیگر هنگام ورود عروس به منزل داماد، او از پشت بام برایش شیرینی و پول می انداخت.
در شادگان ،از مناطق ِ عرب نشین خوزستان، هنگام ورودِ عروس به منزلِ داماد،بره ای به فرا خور حال خانواده داماد،به پای او قربانی می شود که اصطلاحا به آن "فدیه" میگویند.معمولا از عروس و داماد می خواهند دل بره را مشترکا با هم میل نمایند.قدما معتقدند این کار باعث خواهد شد عروس و داماد با هم یک دل و همراز باشند.
میان قوم عرب نوعی ازدواج مرسوم است که بر اساس سنت نذر صورت میگیرد.بدین معنی که والدین دختر ، اور ا نذر یکی از خانواده های سادات می کنند.در صورتی که نذر آنها پذیرفته شود،دختر را به او می دادند که البته سید ها در بیشتر اوقات ، از خود دختران هم نظر میخواستند و اگر آنها راضی به ازدواج می شدند،وی به عقد پسر مورد نظر در می آمد.
نی همبون از سازهای کمابیش رایج در عروسیهای قوم عرب است که البته بیشتر اقوام خوزستان از آن در مراسم عروسی استفاده میکنند.امروزه از سازهای مدرن مانند ارگ درمراسم عقد وعروسی استفاده بیشتری می شود.

منبع:اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خوزستان

لنج‌سازی در هندیجان

دانش سنتی لنج‌سازی و دریانوردی در خلیج‌فارس در سال ۱۳۸۸ به ثبت ملی و در سال ۲۰۱۱ میلادی به عنوان هشتمین میراث ناملموس ایران در اجلاس اندونزی سازمان یونسکو به نام استان‌های خوزستان، هرمزگان و بوشهر به ثبت رسید.

لنج، گونه‌ای از کشتی کوچک یا قایق بزرگ باری و مسافری است که در خلیج‌پارس، دریای عمان و اقیانوس هند ازدیرباز تا کنون دیده می‌شود. پیشینه دریانوردی و لنج‌سازی در خلیج پارس به هزاران سال پیش برمی‌گردد. کهن‌ترین سند دریانوردی ایرانیان دراین حوزه، مُهری است که در چغامیش دزفول به‌دست آمده و تاریخ آن به ۵هزار سال پیش از میلاد می‌رسد. این مُهر گِلین، یک کشتی را با سرنشینانش نشان می‌دهد که یک سردار پیروز ایرانی، بازگشته از جنگ، نشسته و اسیران زانوزده در جلوی او دیده می‌شوند. بنابراین صنعت لنج‌سازی در ایران از پیشینه‌ای کهن برخوردار است و ایرانیان باستان از پیشگامان دریانوردی و لنج‌سازی در جهان از گذشته تاکنون بوده‌اند. لنج‌سازی یکی از صنایع بومی مردم کرانه خلیج‌پارس محسوب می‌‎شود. واژه «لنج» در مناطق دیگر ایران بسته به تلفظ آن مناطق، گاهی با کسر لام نیز تلفظ می‌شود.

ساخت لنج

امروزه، روی کارآمدن فن‌آوری‌های جدید و وجود نظریه‌هایی مبنی بر استفاده نکردن از چوب به دلیل حفظ و مراقبت از جنگل‌ها و محیط‌زیست طبیعی، سبب شده است تا کارگاه‌های صنعتی جایگرین کارگاه‌های سنتی شوند و لنج‌های چوبی جای خود را به مواد فایبرگلاس ارزان‌قیمت‌تر بدهند؛ موضوعی که باعث شده است تا ساخت لنج‌های چوبی متوقف و کارگاه‌ها در نبود مواد تولیدی به مرمت لنج‌های قدیمی بپردازند. اما با وجود این، دانش ساخت و استفاده و تعمیر لنج‌های چوبی تا به امروز در بخش‌های جنوبی ایران و در کرانه خلیج‌پارس هنوز زنده و پویا باقی مانده است. مراکز اصلی لنج‌سازی در جنوب ایران، شهرهای آبادان، خرمشهر، چوئبده، هندیجان، بندرکنگ و شیف و بنادر کوچک و بزرگ دیگری هستند که در تداوم حیات این صنعت بومی نقشی اساسی تاکنون ایفا کرده‌اند.

مهم‌ترین و اصلی‌ترین چوب در ساخت لنج، چوب ساج است که در گذشته از هندوستان وارد می‌شد. در کنار این نوع، انواع دیگری از چوب نیز کاربرد داشت. امروزه برای مرمت لنج‌های قدیمی، به دلیل‌ وارد نشدن چوب ساج از هندوستان از چوب اوکالیپتوس و چوب گردو که در داخل کشور است استفاده می‌شود.

عمر مفید لنج بین ۵۰ تا ۱۰۰ سال است که در صورت استفاده درست و نگهداری از آن، یک لنج تا صدسال نیز قابل استفاده است. امروزه‌روز، باتوجه به روی‌آوری دریانوردان به استفاده از لنج‌های فایبرگلاس در مقایسه با نوع چوبی آن، علاوه بر محدودیت‌هایی که در استفاده از چوب درختان و مراقبت از نابودی جنگل‌ها و گرانی صنعت چوب وجود دارد، دلایل دیگری را نیز می‌توان درعدم استفاده از چوب برشمرد. لنج‌های جدید فایبر گلاس در مقایسه با نوع چوبی، تفاوت‌ها و شاید مزیت‌هایی دارند که دریانوردان را به استفاده از آن‌ها ترغیب می‌کند. پرهزینه بودن ساخت و نگهداری لنج‌های چوبی و نیز خرابی بالا و ایمنی پایین آن‌ها، محبوبیت بیشتر لنج‌های فایبرگلاس را به‌دنبال داشته است؛ این نکته را نیز باید مد نظر داشت که با وجودی که عمر لنج‌های فایبر گلاس کمتر است و هوای درون آن‌ها در تابستان بسیار گرم می‌شود، اما لنج‌های چوبی از هوای بهتر و مطبوع‌تری برخوردار هستند ولی باز هم به‌دلایل ایمنی بیشتر و هزینه کمتر، تمایل بیشتری به استفاده از لنج فایبرگلاس وجود دارد.

لنج‌سازی در هندیجان

ورود دانش لنج‌سازی به هندیجان به بعد از شروع جنگ تحمیلی و آمدن مهاجران آبادانی که به صنعت لنج‌سازی مشغول بودند بازمی‌گردد. افرادی که به کار ساخت و تعمیر لنج اشتغال دارند «گَلاف» نامیده می‌شوند. گلاف‌ها عموماً از طایفه بحرانی هستند و این دانش از پدر به پسر در این طایفه به ارث رسیده است. پیش از ورود لنج‌سازان آبادانی، گلاف‌های بومی هندیجان فقط به کار تعمیر و بازسازی لنج می‌پرداختند ولی ساخت لنج و ایجاد کارگاه‌های لنج‌سازی، به صورت گسترده توسط این دسته از مهاجران در هندیجان به وجود آمده است.

مرحوم حاج فالح و حاج هادی بحرانی اولین کارگاه‌های لنج‌سازی را در هندیجان تأسیس کردند؛ دو کارگاه یکی به نام «چاله‌گود» در مسیر بندر سجافی و دیگری به نام «برزوباد» در هندیجان جنوبی در دهه شصت فعالیت خود را آغاز کردند. کارگاه چاله گود در حاشیه رودخانه ساخته شده بود و توسط یک دستکند مصنوعی که به گود معروف بوده، روزانه لنج‌های بی‌شماری را رفع نقص و تعمیر می‌کرد.

گلاف‌کاران به منظور تعمیر، لنج را در این دستکند قرار می‌دادند، به گونه‌ای که فقط قسمت پایین آن در آب قرار می‌گرفت تا بدین روش بازگشت آن پس از طی دوران تعمیر به رودخانه با سهولت بیشتری صورت گیرد؛ علاوه براین کارگاه‌ها، مراکز دیگری هم برای تعمیر و یا شستشوی لنج در حاشیه رودخانه وجود داشت که یکی در ابتدای چم‌شعبان، یکی در مسیر امامزاده میررحمان و دیگری کارگاه خزعل در ۲۰ کیلومتری بندر سجافی قرار داشتند.

به دلیل منسوخ شدن ساخت لنج چوبی، در محل این کارگاه‌های قدیمی امروزه هیچ فعالیتی صورت نمی‌گیرد و کارگاه جدید لنج در هندیجان در محلی دیگر در مسیر بندر سجافی در نزدیکی گمرک در سال ۱۳۸۷ تأسیس شده که فقط تعمیر و بازسازی لنج‌های قدیمی در آن صورت می‌گیرد. از دوران شکوه لنج‌ها در هندیجان در حال حاضر، فقط تعدادی کمتر از ۱۰ عدد لنج چوبی باقی مانده است که قدمتی بین ۴۰ تا۶۰ سال دارند.

به‌دلیل از رونق افتادن لنج‌های چوبی، شغل گلافی نیز به سردی نشسته است. از همین روی و از آنجایی که این شغل که در طایفه بحرانی موروثی بوده و جوان‌ها نیز شغل پدر را ادامه می‌دادند، در روزگار افول هنر گلافی به دلیل‌عدم کارایی آن، جوان‌ها علاقه‌ای به آموزش و یادگیری و ادامه آن ندارند و بر تعداد گلاف‌ها نه تنها افزوده نمی‌شود بلکه با درگذشت پیشکسوتان این حرفه، افراد جدیدی جایگزین آن‌ها نمی‌شوند. از آن جمعیت گلاف‌ها که در گذشته به ساخت لنج می‌پرداختند اکنون حدود ۲۰ نفر باقی مانده‌اند که آنان نیز فقط به کار تعمیر و مرمت لنج‌های قدیمی مشغول هستند.

در سال‌های اخیر، لنج‌سازی هندیجان با نام شناورسازان صنعت و دریا به مدیریت برادران رحمانی، تنها مرکز تعمیر لنج در بین شهرهای هندیجان، دیلم و گناوه است و همه گلاف‌ها به صورت روزمزد و طبق توافق با صاحب لنج با هدف دریافت دستمزد، در این محل به تعمیر آن‌ها مشغول هستند. ولی به‌تازگی در شهرستان دیلم یک کارگاه لنج‌سازی درحال تأسیس است.

تعدادی از گلاف‌هایی که هنوز در این حرفه فعالیت می‌کنند عبارتند از: تریاک بحرانی، نجم بحرانی، احمد بحرانی، امیر بحرانی، علی بحرانی، حسین بحرانی، رزاق بحرانی و عبدالحسین بحرانی.

این نکته را نیز باید گفت که در گذشته به دلیل‌عدم وجود دستگاه‌های مکانیزه، موقعیت‌سنجی آب رودخانه در تعمیر لنج نقش مهمی داشته است. از آنجا که رودخانه زهره به دریای آزاد می‌ریزد امواج جزر و مدی دریا به رودخانه وارد می‌شود و جزر و مد آب دریا که در زمان‌های مشخصی در هر ماه اتفاق می‌افتد در بالا و پایین رفتن تراز سطح آب رودخانه تأثیرگذار است و از این پدیده طبیعی برای بالا آوردن لنج و قرار دادن آن در ساحل بهره می‌بردند. لنج با بالا آمدن آب به ساحل وارد می‌شد و در فاصله زمانی مشخص تا پایین رفتن آب، لنج را تعمیر کرده و با پایین رفتن آب به رودخانه باز می‌گردانند. ولی گلاف‌ها امروزه باوجود دستگاه‌های مکانیزه برای جابجایی و بالا و پایین بردن لنج‌ها نیازی ندارند تا در انتظار بالا و پایین رفتن آب رودخانه و دریا بمانند.

تراز سطح آب رودخانه در روزهای مختلف ماه عبارت است از: از روز ۱۱ تا ۲۰هر ماه، تراز سطح آب هر روز ۴۰ سانتی متر بالا می‌رود، از ۲۱ تا ۲۶ پایین، ۲۶تا ۴ ماه بعد بالا و از ۴ تا ۱۱ پایین می‌آید؛ گرچه این زمان‌بندی، اکنون با وجود تغییرات مدیریتی در حوزه آب‌ها و رودخانه‌ها و سایر عوامل انسانی متعدد مانند ایجاد سدها دستخوش تغییر شده است.

* گزارش از اکرم ندیمی‌پور، کارشناس باستان‌شناسی و رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هندیجان

/گزارش تصویری/موزه سنگ شوشتر، جلوه‌گاهی از نقش قلم و سنگ

اگر تا پیش از این شهر شوشتر را با نام موزه روباز می‌شناختند، ازتاریخ یکم فروردین‌ماه ۱۴۰۱ به بعد در محل قلعه‌سلاسل موزه‌ای پا به عرصه حیات گذاشت که بخش عظیمی از تاریخ و هویت سنگی شهر شوشتر و نواحی اطراف را روایت می‌کند؛ این موزه، مجموعه‌ای از سنگ‌نگاره‌ها، سنگ‌نوشته‌ها، کتیبه‌ها، بخشی از تزئینات بافت سنگی شوشتر شامل ستون‌ها، سرستون‌ها و سنگ‌های قبور، شیرهای سنگی و... راتشکیل می‌دهد. از آن‌جایی که یکی از اصلی‌ترین مسالح بوم‌آورد شوشتر از گذشته تا به امروز سنگ بود، موزه سنگ شوشتر از دل همین تاریخ و گذشته سنگی به امروز منتقل شده است.

عکس: سپیده سلمانوندی/ روابط عمومی و امور بین الملل اداره کل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی خوزستان