ابوالفضل مهدی پور
سال نو مندایی و عید دهوا ربا
سال نو مندایی و عید دهوا ربا
«دهوا اد دیمانا» یکی از بزرگترین و مقدسترین اعیاد صابئین مندایی است؛ آیینی که به یادبود میلاد حضرت یحیی(ع) برگزار میشود و جلوهای ویژه از پیوند ایمان، آب و خانواده را به نمایش میگذارد.
منداییان که یکی از کهنترین اقلیتهای دینی منطقه به شمار میروند، در این روز با گردهمایی در کنار رودهای جاری، بهویژه رودخانه کارون، آیینهای مذهبی خود را برگزار میکنند.
در باور منداییان، حضرت یحیی(ع) جایگاهی بسیار والا دارد و او را پیامآور پاکی، راستی و تعمید میدانند. «دهوا اد دیمانا» نهتنها سالروز تولد این پیامبر الهی است بلکه نمادی از تجدید عهد با آموزههای معنوی و بازگشت به پاکی نخستین انسان نیز به شمار میآید از همین رو، آب در این آیین نقشی محوری و مقدس دارد.
رودخانه کارون در جنوب غربی ایران، برای جامعه مندایی تنها یک رود نیست بلکه آبِ جاری زنده یا «یَردنا» محسوب میشود در آیین مندایی، تعمید باید در آب روان انجام شود و آب راکد جایگاهی در این سنت ندارد. جاری بودن آب نماد زندگی، حرکت و استمرار فیض الهی است.
در روز «دهوا اد دیمانا»، خانوادههای مندایی با پوشیدن لباسهای سفید سنتی که نشانه پاکی و سادگی است، در کنار رودخانه گرد هم میآیند فضای مراسم آکنده از دعا، نیایش و سرودهای مذهبی است و روحانیان مندایی، آیینهای ویژه این روز را هدایت میکنند.
تعمید یا «مصبتا» مهمترین رکن عبادی در آیین مندایی است این عمل تنها یک مراسم نمادین نیست بلکه نوعی باززایی روحانی و تطهیر از خطاها تلقی میشود در «دهوا اد دیمانا»، انجام تعمید از فضیلت ویژهای برخوردار است و بسیاری از خانوادهها این روز را برای تعمید نوزادان و کودکان خود انتخاب میکنند.
یکی از ویژگیهای قابل توجه این روز، نقش پدران در انجام تعمید فرزندان است پدر، بهعنوان ستون خانواده، نوزاد یا کودک را در آغوش گرفته و با همراهی روحانی، او را در آب فرو میبرد. این حرکت نمادی از مسئولیت معنوی پدر در هدایت فرزند به سوی پاکی و راستی است.
مراسم «دهوا اد دیمانا» اغلب از ساعات اولیه صبح آغاز میشود. سکوت و آرامش سپیدهدم، فضایی معنوی به آیین میبخشد صدای آب، نیایشهای آرام و پوشش سفید شرکتکنندگان، تصویری روحنواز از همبستگی دینی و فرهنگی این جامعه را ترسیم میکند.
پس از انجام تعمید، خانوادهها به دید و بازدید و تبریک این عید بزرگ میپردازند خوراکیهای سنتی آماده میشود و شادی در کنار معنویت، حالوهوای ویژهای به این روز میدهد. این عید افزون بر جنبه مذهبی، فرصتی برای تقویت پیوندهای خانوادگی و اجتماعی نیز هست.
در جهانبینی مندایی، آب نماد نور، زندگی و اتصال به عالم بالا است. تعمید در آب روان، نشانه رهایی از آلودگیهای مادی و نزدیکی به عالم نور به شمار میآید. «دهوا اد دیمانا» یادآور این حقیقت است که انسان همواره نیازمند بازگشت به سرچشمه پاکی است.
این آیین کهن، در عین سادگی، پیام عمیقی درباره احترام به طبیعت نیز در خود دارد. انتخاب رودخانهای زنده و جاری برای انجام مراسم، نشاندهنده نگاه قدسی منداییان به آب و محیط زیست است.
با وجود تحولات اجتماعی و تاریخی، جامعه مندایی همچنان کوشیده است آیینهای خود را حفظ کند. «دهوا اد دیمانا» نماد پایداری هویت دینی و فرهنگی آنان در طول قرنهاست. حضور نسلهای مختلف در کنار یکدیگر، از سالمندان تا نوزادان، جلوهای از تداوم این سنت را به نمایش میگذارد.
در نهایت، «دهوا اد دیمانا» تنها یک جشن مذهبی نیست؛ بلکه روایتی زنده از ایمان، خانواده، طبیعت و تاریخ است. روزی که در آن، آب روان کارون آینهای میشود برای انعکاس باورهایی که قرنها در دل جامعه مندایی جاری ماندهاند؛ با پیامی روشن از پاکی، تعهد و بازگشت همیشگی به نور.
پ.ن:
صابئین مندایی قومی یکتاپرست و اهل کتاب هستند و از آنجا که اغلب مراسم این قوم همراه با تعمید در آب جاری بوده مناطقی را برای سکونت انتخاب میکردند که دارای رودخانه باشد.
صابئین مندایی بیشتر در خوزستان به دلیل داشتن رودخانه های کارون ،کرخه و دز و در شهرهای اهواز، خرمشهر، آبادان، دزفول و شوشتر زندگی میکردند و هم اکنون نیز در شهر اهواز به فعالیت دینی خود میپردازند
حرفه و هنر صابئین مندایی طلاسازی و به خصوص مینای صبی است و اهواز بعنوان شهرملی مینای صبی شناخته می شود
عید دهوا ربا در ماه 'دولا' که مصادف با اواخر تیر است آغاز می شود و بر اساس اعتقاد پیروان آیین مندایی سال نو همزمان با خلقت حضرت آدم (س) است.
پیروان آیین مندائی ۲ روز آغازین سال نو خود را «دهوا ربّا» به معنی عید بزرگ مینامند.
صابئین قبل ازعیدبزرگ به نظافت خانه های خودمی پردازند وبرخی از آن ها دو روز قبل از عید (۲۷ تیر) مراسم غسل تعمید رادر ساحل شرقی کارون انجام می دهندوبعدازآن اعتکاف ۳۶ساعته خودرا آغازمی کنند
عکس: خوزنیوز - سیما(خدیجه) آل بوسویلم/ هستی حسن زاده-
